На бирже курсовых и дипломных проектов можно найти образцы готовых работ или получить помощь в написании уникальных курсовых работ, дипломов, лабораторных работ, контрольных работ, диссертаций, рефератов. Так же вы мажете самостоятельно повысить уникальность своей работы для прохождения проверки на плагиат всего за несколько минут.

ЛИЧНЫЙ КАБИНЕТ 

 

Здравствуйте гость!

 

Логин:

Пароль:

 

Запомнить

 

 

Забыли пароль? Регистрация

Повышение уникальности

Предлагаем нашим посетителям воспользоваться бесплатным программным обеспечением «StudentHelp», которое позволит вам всего за несколько минут, выполнить повышение уникальности любого файла в формате MS Word. После такого повышения уникальности, ваша работа легко пройдете проверку в системах антиплагиат вуз, antiplagiat.ru, etxt.ru или advego.ru. Программа «StudentHelp» работает по уникальной технологии и при повышении уникальности не вставляет в текст скрытых символов, и даже если препод скопирует текст в блокнот – не увидит ни каких отличий от текста в Word файле.

Результат поиска


Наименование:


контрольная работа История рэчы паспалитай

Информация:

Тип работы: контрольная работа. Добавлен: 27.04.2012. Сдан: 2011. Страниц: 11. Уникальность по antiplagiat.ru: < 30%

Описание (план):


Уводзіны
1.Вытокі любленскай уніі 1569г. Прыняцце акта аб утварэнні Рэчы Паспалітай, яго змест і значэнне.
2. Дзяржаўна-прававое  становішча ВКЛ у складзе Рэчы  Паспалітай
3. Рэфармацыя  і контрэфармацыя
4.Брэсцкая  царкоуная унія 1569 г. Уніяцкая  царква у гісторыі Беларусі.
Заключэнне
Спіс  літаратуры 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2
                                             Уводзіны 

     Рэформы сярэдзіны 1560-х г. істотна змянілі  дзяржаўны лад Вялікага Княства  Літоўскага (ВКЛ). Утварэнне паветаў, увядзенне земскіх, гродскіх і падкаморскіх судоў, з’яўленне інстытута павятовых  соймікаў, нарэшце, прыняцце Статута  ў 1566 г. значна ўзмацняла палітычна-прававое становішча шляхецкага стану ў краіне[1]. Безумоўна, такія маштабныя новаўвядзенні спрыялі актыўнаму ўцягванню ў грамадска-палітычнае жыццё краіны даволі шырокіх колаў сярэдняга і дробнага шляхецтва, эвалюцыі і росту ўплываў рэгіянальных палітычных элітаў. Рэгіянальныя эліты выконвалі важную функцыю трансляцыі патрэбаў і інтарэсаў павятовай шляхты да вышэйшых кіроўных колаў ВКЛ і Рэчы Паспалітай.
     Пад павятовай палітычнай элітай мы разумеем групу людзей, якія валодалі рэальнай уладай і аўтарытэтам у павеце, актыўна ўдзельнічалі ў грамадска-палітычным жыцці і ўплывалі на прыняцце рашэнняў, як у межах павета, так і на дзяржаўным узроўні. Адпаведна, да палітычнай эліты павета, на нашу думку, можна  аднесці павятовых ураднікаў (старостаў, падстаростаў, павятовых маршалкаў, падкаморыяў, харужых, войскіх, стольнікаў, падстоліяў), членаў земскага і гродскага  суда, актыўных удзельнікаў соймікаў, паслоў на вальныя соймы і дэпутатаў  Трыбунала ВКЛ, мясцовых зборшчыкаў падаткаў (паборцаў). Мэта артыкула —  аналіз на прыкладзе Лідскага павета асабовага складу павятовай эліты, сацыяльнага і маёмаснага статусу, сваяцкіх і кліентальных сувязяў  яе прадстаўнікоў, шляхоў уваходжання (каналаў рэкрутацыі) у межы эліты. Звернем увагу на палітычную культуру і ўзровень палітычнай свядомасці вышэйшых колаў лідскай шляхецкай карпарацыі. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

3 

    Вытокі  любленскай уніі 1569. Прыняцце акта аб утварэнні  Рэчы Паспалітай, яго  змест і значэнне
 
              Першага ліпеня 1569 г. на карце Еўропы з'явілася новая дзяржава — Нэч Паспалітая, якая была канфедэрацыяй дзвюх дзяржаў - ВКЛ і Польскага каралеўства. Прычынамі такога саюзу сталі: 1 Барацьба Маскоўскага княства і ВКЛ за аб'яднанне зямель Усходняй Еўропы пад сваёй уладай. Вынікам гэтай барацьбы была Лівонская вайна (1558-1583). Арміі Івана IV Жахлшага ўдалося ў 1563 г заняць Пп лацк і Віцебск. У 1564 г. войскі ВКЛ дасягнулі часовага поспеху, але ужо у 1565 г. пасля разгрому арміі ВКЛ тэрмінова патрабаваўся саюзнік. 2. Імкненне да уніі самога Польскага каралеўства, польскай шляхце у каралеўстве дауно не хапала вольных зямель ддя падаравання іяна звярнула ўвагу на велікакняжацкія землі суседняй дзяржавы. Яны давалі новыя багацці, пасады і ўзнагароды. Акрамя таго Полынча, як каталіцкае каралеўства, магла здзейсніць планы Ватыкана па пашырэнні ўплыву каталіцызму ва Усходняй Еўропе, у тым ліку і на землях ВКЛ. З. Унутрыкласавыя супярэчлівасці ў шляхецкім саслоўі Неабмяжаваная ўлада магнатаў у ВКЛ не давала спакою шматлікай сярэдняй і дробнай шляхце, якая жадала ўзмацнення свайго ўплыву ў сейме і пашырэння шляхецкіх вольнасцей так, як гэта было ў суседняй Польшчы. Шляхта ВКЛ падтрымлівала ідэю уніі, бо спадзявалася заняць пануючае становішча ў будучай дзяржаве. 4. Няўдача ў заключэнні уніі з самім Маскоўскім княствам, бо для шляхты Іван IV Жахлівы быў сімвалам апрычніны, пагрозай іх вольнасцям.  
     Таму заключэнне уніі з Польшчай было прадвырашана, паскорыла гэту падзею Лівонская вайна. Польскія феадалы скарысталі цяжкае ваеннае становішча і дамагліся перадачы ў склад Польшчы наступных зямель ВКЛ: Падляшша, Валыні, Падолля і Кіеўшчыны, што звузіла межы ВКЛ да літоўскіх і беларускіх зямель. Па ўмовах уніі ў ВКЛ захоўваліся свой адміністрацыйны апарат, заканадаўства, судовая арганізацыя, тытул і пячатка князя, войска і скарб. Таму нельга гаварыць аб паглынанні Польшчай ВКЛ, бо Рэч Паспалітая была канфедэратыўным утварэннем. Аднак, сейм павінен быць агульным і збірацца толькі ў Польшчы. Караля выбіралі сумесна, а знешняя палітыка была ў кампетэнцыі выключна Польшчы. Палякі маглі набываць землі ў ВКЛ, а літоўцы і беларусы ў Польшчы, аднак не на ўкраінскіх землях, толькі што адабраных Польшчай. Эканамічная дыскрымінацыя дапаўнялася палітычнай: на сейме Рэчы Паспалітай з 180 галасоў прадстаўнікі ВКЛ мелі ўсяго 46, такім чынам, шляхта, магнаты ВКЛ трапілі ў падпарадкаванае становішча пры вырашэнні заканадаўчых пытанняў. Антыпольскія настроі выліліся ў «вялікакняжацкае адраджэнне». На працягу 70-80-х гг. XVI ст. у ВКЛ рэгулярна збіраюцца свае сеймы, а з 1581 г. пачаў дзейнічаць і суд (Галоўны Трыбунал). Аднак самым вялікім усплёскам дзяржаўнай незалежнасці стала прыняцце Статута 1588 г., які па сваей сутнасці скасаваў шмат палажэнняў Люблінскай уніі. У Статуце аб уніі 1569 г. увогуле не згадваецца. Адзін з артыкулаў скасоўвае права палякаў набываць землі на тэрыторыі ВКЛ і займаць там пасады. Другі дазваляе розныя нормы хрысціанскага веравызнання. Статут падцвердзіў выкарыстанне старабеларускай

4
(«рускай») мовы ў якасці дзяржаўнай. Статут дзейнічаў да 1840 г.  
     Другім напрамкам барацьбы з апалячваннем і акаталічваннем сярод шляхты стала ўтварэнне брацтваў (нацыянальна-рэлігійных аб'яднанняў праваслаўнага насельніцтва). Яны адыгрывалі вялікую ролю ў прапагандзе беларускай мовы, пашырэнні асветы і кнігадрукавання. Аднак з цягам часу ВКЛ пачынае страчваць сваю самастойнасць. Польшча ў 1696 г. забараняе выкарыстанне беларускай мовы ў афіцыйным справаводстве і пераводзіць апошняе на польскую. Фактычна спыняецца кнігадрукаванне на беларускай мове. Звужаецца яго роля ў культурным жыцці, адукацыя вядзецца ў асноўным на латыні і польскай мове. Шляхта ВКЛ пераходзіць на польскую мову і пачынае ідэнтыфікаваць сябе з палякамі, паступова ўтвараецца «польскі народ шляхецкі» (сваеасаблівая рэлігійна-моўна-карпаратыўная супольнасць). Такім чынам, манархічна-рэспубліканская сістэма, якая сфарміравалася ў Польшчы, была не ў стане аб'яднаць землі Рэчы Паспалітай. Для гэтага была неабходна моцная цэнтралізаваная ўлада як, напрыклад, маскоўскае самаўладдзе.

  Пытанне аб уніі быў надзённым для Польшчы  на ??працягу больш за паўтары стагоддзяў. Польскія магнаты паднімалі пытанне аб уніі на чатырох соймах. Шляхту прыцягвалі землі Вялікага княства, чыны і багацця. Яна адкрыта дамагалася інкарпарацыі Вялікага княства Літоўскага. Ідэя уніі знаходзіла падтрымку з боку беларускай шляхты, якія спадзяваліся атрымаць «залаты польскую вольнасць». У 1562 г. беларуская шляхта стварыла ў лагеры пад Віцебскам канфедэрацыю і звярнулася з просьбай да Вялікаму князю заключыць унію з Польшчай. Польская каталіцкая царква бачыла ў уніі сродак пашырэння свайго ўплыву на ўсход. 
          У 1558 г. Іван Грозны пачаткаў вайну з Лівоніяй. Вялікі магістр Ордэна Г. Кеттлер звярнуўся да Вялікага князя Літоўскаму і каралю Польскаму Жыгімонту II Аўгусту (1548 - 1572 гг.) З просьбай аб дапамозе. У выніку Ордэн быў падзелены на дзве часткі: Курляндскае герцагства і літоўска-польскую правінцыю Інфлянты. Курляндскі герцаг прызнаў сябе васалам Вялікага князя Літоўскага. У сувязі з гэтым цар пачаў вайну супраць Вялікага княства Літоўскага. У 1563 г. узяў Полацак і стаў называцца «Вялікім князем Полацкім». Ён заняў паўночна-усходнюю Беларусь, яму адкрыўся шлях на сталіцу княства. Дзяржава апынулася на грані палітычнага краху і ваеннай катастрофы, пад пагрозу было пастаўлена само яго існаванне. 
         У студзені 1569 г. у Любліне адкрыўся агульны сойм. Працягваўся ён шэсць драматычных месяцаў. Кожны бок ставіла свае ўмовы, якія не прымаліся іншай.Убачыўшы пагрозу гвалтоўнага заключэння уніі на непрымальных умовах, амбасадары Вялікага княства Літоўскага пакінулі горад. Тады польскі бок прадэманстравала сілу. Жыгімонт Аўгуст II выдаў указ аб далучэнні да
Польскаму каралеўству Падляшша, Валыні, Падолля і Кіеўшчыны, у выніку чаго амаль палова тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага адышла да Польшчы. Аказаць супраціў Польшчы княства не магло. У гэтых умовах была зроблена спроба пачаць перамовы з Іванам IV пра свет, але яна была безвыніковай. У гэтых умовах дэлегацыя Вялікага княства Літоўскага змушана
  5
была  вярнуцца ў Люблін і 1 ліпеня 1569 года падпісаць акт уніі ў той форме, якую прапаноўвала Польшча. 
          У адпаведнасці з гэтым актам Польскае Каралеўства і Вялікае княства Літоўскае аб'ядноўваліся ў адну дзяржаву - Рэч Паспалітую. Адзінай васпана меркавалася абіраць на агульным сойме, абвяшчаючы яго Каралём Польскім, Вялікім князем Літоўскім, Рускім, прускім, мазавецкім, Жамойцкае, Кіеўскім, Валынскім, Падляшскім і Инфлянтским. Асобнае абранне Вялікага князя Літоўскага спынялася.Правы палякаў у княстве і жыхароў княства ў Польшчы ўраўноўваюць. Для абмеркавання агульнадзяржаўных спраў прадугледжваліся агульныя соймы.Люблінская унія моцна абмяжоўвала суверэнітэт княства, але яго дзяржаўнасці канчаткова не ліквідавала. Яно захавала сваё войска, судовую сістэму, адміністрацыйны апарат, друк з Пагоняй. Абедзве часткі Рэчы Паспалітай мелі самастойныя назвы і да канца XVII ст. - Дзяржаўныя мовы. У княстве такім быў беларускі. 
         У выніку Люблінскай уніі Польшча атрымала вялікія магчымасці для правядзення вялікадзяржаўнай палітыкі ў адносінах да насельніцтва Вялікага княства. Палітыка Рэчы Паспалітай па насаджэння на беларускіх землях каталіцызму і правядзенню паланізацыі дапоўнілі дыферэнцыяцыю беларускага грамадства этнарэлігійнымі дэзінтэграцыяй. Полонизаторские працэсы прывялі да адрыву ад беларускай этнічнай агульнасці яе інтэлігенцыі, вышэйшых пластоў, чым абцяжарылі працэс фарміравання і развіцця адзінага народа. Процідзейнічаць гэтым з'явам было цяжка. Сенат Рэчы Паспалітай складаўся пераважна з польскіх прадстаўнікоў. У сойме, дзе са ста васьмідзесяці амбасадараў толькі 46 даводзілася на Вялікае княства, з іх на беларускія паветы - трыццаць чатыры. 
          Нараўне з палітычнымі абмежаваннямі беларуская шляхта адчула і эканамічныя абмежаванні. Яна не магла атрымліваць землі ў тых рэгіёнах, што былі далучаны да Польшчы. Польская ж шляхта стала актыўна карыстацца правам набыцця маёнткаў у княстве. Усё гэта з'явілася асновай сепаратысцкіх і нават антыпольскіх настрояў у Беларусі ў 70 - 90 гг. XVI ст. Было нямала прыхільнікаў парыву звяза з Польшчай, якія вялі барацьбу за незалежнасць сваёй дзяржавы. У гэты перыяд рэгулярна склікала свае соймы ВКЛ. У 1581 г. была створаны вышэйшая інстанцыя - Трыбунал, а прыняцце ў 1588 г. свайго збору законаў - Статута - па сутнасці зводзіла на нішто некаторыя палажэнні Люблінскай уніі. 
           У 1572 г. памёр Жыгімонт II Аўгуст, апошні Польскі Кароль і Вялікі князь Літоўскі з дынастыі Ягелонаў, які займаў трон па праве ўспадкоўвання. Пасля яго каралі сталі абірацца соймам, што часта прыводзіла да так званым бескаралеўя, якія цягнуліся ад смерці аднаго манарха да абрання іншага. Пасля чарговага бескаралеўя на пасад быў абраны Стэфан Баторый (1576 - 1586 гг.). У 1579 г. войскі Рэчы Паспалітай пад кіраўніцтвам Стэфана Баторыя ўзялі Полацак, Вяліж, Усвяты і Вялікія Лукі, ў 1582 г. пачалі абложваць Пскоў, але заняць яго не атрымалася. У 1582 г. Лівонская вайна завяршылася Ям-Запольскага светам, па якім да Рэчы Паспалітай перайшла ўся Лівонія, Полацак і Вяліж. 
           У канцы XVI - першай чвэрці XVII ст. У кіруючых колах Рэчы Паспалітай

6
была  папулярнай ідэя далучэння да яе Маскоўскага  княства. Яе падтрымлівалі і вялікакняскія палітыкі, якія разлічвалі, што ў новым велізарным еўраазіяцкай дзяржаўным адукацыі княству будзе прыналежаць якая лідыруе ролю. Ад дыпламатычных спосабаў ажыццяўлення гэтай ідэі - вылучэння на трон прамовы Паспалітай кандыдатуры Івана IV і яго сына Фёдара ў 1573 і 1587 гг. - Перайшлі да ваенных паходаў Лжэдзмітрыем на ўсход у 1604 і 1607 гг. У ваенную кампанію 1609 войска Рэчы Паспалітай вярнула ў склад княства Смаленск, а ў 1610 - 1612 гг.авалодала самай Масквой, але было выгнана народным апалчэннем пад кіраўніцтвам Д. Пажарскага і К. Мініна. У вайне 1633 - 1634 гг. Расія паспрабавала ўзяць рэванш за Смаленск, але патрывала няўдачу, і Палянскі свет пакінуў межы ранейшымі. Тым не менш, у канцы XVI - першай палове XVII ст. дамінантная роля ва Ўсходняй Еўропе перайшла ад Вялікага княства Літоўскага, а затым Рэчы Паспалітай, да іх суперніку - Маскоўскай дзяржавы. 
 
 
 

    Дзяржаўна-прававое становішча ВКЛ у  складзе Рэчы Паспалітай
 
        Рэч Паспалітая была канстытуцыйнай, саслоўнай манархіяй, на чале з выбарным каралём. Заканадаўчым органам быў двухпалатны парламент -- каронны, г. зн. "польскі", сейм, які складаўся з сената (рады) і пасольскай ізбы. Сенат быў вышэйшай палатай сейма, у яго ўваходзілі найбольш знатныя свецкія і духоўныя феадалы. Колькасць іх не перавышала 150 чалавек. Першае месца ў сенаце належала арцыбіскупу гнезненскаму, прымасу польскай каталіцкай царквы, за ім ішлі біскупы, кашталяны, ваяводы і г. д. Сейм выбіраў каралеўскую раду на два гады. Рада з'яўлялася фактычным кіраўніком дзяржавы. Ніжэйшай палатай сейма была пасольская ізба, якая складалася з дэпутатаў ад шляхецкіх павятовых сеймікаў. Яны склікаліся за шэсць тыдняў да агульнадзяржаўнага сейма і не толькі выбіралі паслоў на апошні, але і выпрацоўвалі інструкцыі, якія паслы павінны былі праводзіць на каронным сейме. Пасля кароннага сейма зноў збіраліся рэляцыйныя павятовыя сеймікі, дзе паслы рабілі справаздачу аб ходзе кароннага сенма і сваёй дзейнасці. Колькасць дэпутатаў пасольскай ізбы перавышала 200 чалавек.
        Вальныя (агульныя) сеймы  разглядалі і прымалі пастановы  на асобных пасяджэннях сената і  пасольскай ізбы. На агульных пасяджэннях  у выпадку супадзення пастаноў яны  прымаліся і пасля зацвярджэння каралём набывалі сілу закону. Пастановы  прымаліся адйагалосна. Група дэпутатаў  альбо адзін дэпутат мог сказаць "не дазваляю, і пастанова прыпынялася. Гэта права liberum veto (свабоднае вета) разглядалася як адно з найважнейшых "залатых шляхецкіх вольнасцей". Але, як мы ўбачым далей, яно было небяспечнае  для дзяржавы, бо ўносіла анархію, хаос, падрывала дзяржаўную ўладу.
         На чале выканаўчай улады стаяў кароль, пры абранні якога таксама захоўвалася права вета. Кароль узначальваў сенат, "паспалітае рушэнне" (пазней
7
на чале абароны дзяржавы стаў каронны гетман), склікаў сеймы, вызначаў тэрмін іх пасяджэнняў, прызначаў на вышэйшыя ўрадавыя пасады. Ён ажыццяўляў знешнюю палітыку дзяржавы, за якую адказваў перад вальным сеймам.
         Рэч Паспалітая з'яўлялася феадальна-прыгоннай дзяржавай. Пануючым класам былі землеўладальнікі: магнаты (паны), сярэдняя і дробная шляхта. Юрыдычна як паны, так і шляхта былі роўныя паміж сабой. Аднак рашаючай палітычнай сілай у дзяржаве з'яўляліся паны. Яны складалі сенацкае саслоўе (вышэйшыя духоўныя і свецкія феадалы: арцыбіскупы і біскупы, ваяводы і кашталяны), і ўсё кіраванне дзяржавай знаходзілася ў іх руках. Толькі паны і шляхта мелі права валодаць зямлёй. Шляхецкая маёмасць не магла быць канфіскавана без суда, шляхціц не мог быць арыштаваны без дазволу суда, і яго мог судзіць толькі шляхецкі суд. Шляхта была свабодная ад пабораў. Адзінай павіннасцю яе з'яўлялася вайсковая служба.
        Такім чынам, Рэч Паспалітая была канстытуцыйнай саслоўнай манархіяй, у якой улада размяркоўвалася паміж двухпалатным парламентам (магнатамі і шляхтай) і каралём. Іншыя саслоўі ніякіх палітычных правоў не мелі.
        Якое ж месца адводзілася Вялікаму княству Літоўскаму ў Рэчы Паспалітай і якое месца па сутнасці яно займала?
        Польская праграма уніі мела на мэце заснаванне унітарнай дзяржавы, якая ўяўлялася як "адзінае непадзельнае цела з адной галавой", г. зн. адводзілася роля правінцыі Рэчы Паспалітай. Аднак напярэдадні Люблінскай уніі дзяржавы мелі аднаго гаспадара, а ў астатнім былі самастойныя і незалежныя. Другім крокам у бок унітарнай дзяржавы пасля Любліна стаў каронны сейм і скасаванне незалежнага сейма . Наступным крокам павінна было стаць адзінае заканадаўства, здабытае шляхам дапасавання Літоўскага Статута 1566 г. да польскіх законаў. Аднак зрабіць гэта было не так лёгка, як здавалася інкарпаратарам. Справа ў тым, што ў люблінскім акце былі закладзёны супярэчнасці, якія дапускалі магчымасць будавання як унітарнай, так і федэратыўнайці канфедэратыўнайдзяржавы. Захоўваліся тытулы "Вялікага княства Літоўскага" і "вялікага князя літоўскага", дзейнічаў амаль не парушаны апарат адміністрацыйна-дзяржаўнага кіравання, меліся свой "скарб", дзяржаўная пячатка, сваё войска і, нарэшце, свой звод законаў -- Літоўскі Статут.
       Узаемаадносіны паміж дзяржавамі не спрыялі ўтварэнню унітарнай дзяржавы. Гвалтоўны, абразлівы характар заключэння уніі заклаў у падмурак Рэчы Паспалітай недавер з боку Вялікага княства Літоўскага, які з цягам часу ўсё болып умацоўваўся. Таму спрыялі кіруючыя колы Польшчы, асабліва іх тактыка адносна Лівонскай вайны. Напярэдадні Люблінскай уніі Жыгімонт II Аўгуст абяцаў дапамогу ў вайне, але пасля уніі не спяшаўся выканаць абяцанне. Гэта, вядома, павінна было адмоўна адбіцца на грамадска-палітычнай думцы тым больш што яно было аслаблена гвалтоўнай анексіяй часткі сваёй тэрыторыі: Падляшша, Валыні, Падоліі, Кіеўшчыны.Яшчэ большы недавер да Полынчы выклікала пастанова кароннага сейма (1573) аб вядзенні Лівонскай вайны толькі на сродкі . Менавіта гэта і падштурхнула кіруючыя колы княства да выпрацоўкі тактыкі зрыву ажыццяўлення Люблінскай уніі. У першую чаргу магнаты княства
8
дамагаліся  ад кандыдатаў у каралі насуперак  Люблінскай уніі асобнай прысягі  і асобнага пацвярджэння правоў Вялікага княства Літоўскага, хаця адпаведны  пункт люблінскага акта не быў  скасаваны. 
        Важным крокам у напрамку федэрацыі стала адраджэнне заканадаўчага органа. На генеральных сейміках (яны, дарэчы сказаць, былі ва ўсіх правінцыях Польшчы) спачатку прымалася праграма, якую дэпутаты адпавінны былі прапанаваць кароннаму сейму для абмеркавання. Пазней на гэтых сейміках вырашаліся і пытанні дзяржаўнага значэння (устанаўленне пабораў на ваенныя патрэбы і г. д.). Асабліва значэнне сейма ўзрастала ў часы бескаралеўя, калі агульны сейм княства ператвараўся ў сапраўдны вышэйшы заканадаўчы орган.
         Трэба мець на ўвазе і тое, што каронны сейм як агульнадзяржаўны заканадаўчы орган не спраўляўся са сваімі задачамі. І не толькі дзякуючы славутаму liberum veto, але больш за ўсё таму, што ўласна польская частка сейма не мела адпаведнай згуртаванасці (была расколата на мясцовыя групоўкі -- малапольскую, велікапольскую, мазавецкую) і не магла аказаць адпаведнага ўплыву на велікакняжацкіх паслоў. А з цягам часу каронны сейм ўсё больш ператвараўся ў орган, які не прымаў законы, а толькі іх абмяркоўваў, а калі і прымаліся пастановы, то дадаткова падкрэслівалася, што яны датычацца і Вялікага княства Літоўскага.
         Неўзабаве юрыдычна было скасавана і патрабаванне Люблінскай уніі збіраць каронны сейм толькі ў Польшчы (у Кароне, адгэтуль і назва -- "каронны"), У 1673 г. сейм ухваліў пастанову: кожны трэці сейм збіраць не ў Кароне, "а ў Вялікім княстве Літоўскім у горадзе Гродне", за выключэннем сеймаў у час міжкаралеўя. На сеймах у Гродне маршалкам выбіраўся адзін з мясцовых дэпутатаў. Гэты акт юрыдычна прызнаў існаванне Вялікага княства Літоўскага ў якасці не правінцыі Польшчы, а асобнага дзяржаўнага арганізма. Такім чынам, поўнага зліцця дзвюх дзяржаў не адбылося нават на ўзроўні заканадаўчай улады. Таму і новыя органы кіравання, створаныя ў Рэчы Паспалітай, звычайна былі асобнымі для дзяржаў. Так, заснаванне ў 1578 г. кароннага трыбунала (вышэйшага апеляцыйнага суда) пацягнула за сабой утварэнне адпаведнай судовай установы ў літоўскага трыбунала (1581), а пасля заснавання скарбавага трыбунала ў Польшчы такі ж орган з'яўляецца ў ВКЛ. І толькі пасля скасавання ордэна езуітаў булай папы Клімента XIV (1773) была створана Адукацыйная камісія, адзіная для Рэчы Паспалітай. Не было ў Рэчы Паспалітай агульных міністраў ні па ўнутраных, ні па знешніх пытаннях, адзінай найвышэйшай судовай установы. Не былі праведзены ў жыццё і такія патрабаванні уніі, як скасаванне паміж дзяржавамі мяжы, увядзенне агульнай манеты і г. д.
         Затое ў Вялікім княстве Літоўскім захаваўся цалкам адміністрацыйны апарат кіравання: канцлер і падканцлер, маршалкі -- вялікі і надворны, падскарбі вялікі, гетман вялікі і гетман польны, галоўны літоўскі трыбунал, скарбавы трыбунал (кантраляваў фінансавыя справы дзяржавы) і іншыя ўстановы.
      Толькі ў 1791 г. была прынята адзіная канстытуцыя, але гісторыя ўжо не пакінула часу для яе ажыццяўлення.
       Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 г. заставаўся галоўнай крыніцай
9
 права  на Беларусі да 1840 г. Але паколькі  княства ўваходзіла ў склад  Рэчы Паспалітай, то неаднаразова  рабіліся спробы ўнесці ў яго  папраўкі, змены. Прымаліся новыя законы, якія пярэчылі нормам Статута. Так, па закону 1668 г. за адыход ад каталіцкай веры вінаватыя караліся канфіскацыяй маёмасці і выгнаннем з дзяржавы, а па закону 1733 г. праваслаўныя і пратэстанты былі пазбаўлены права быць дэпутатамі сейма і суддзямі галоўнага трыбунала.
Нельга  забываць таксама, што ў Рэчы Паспалітай, дзе панавала шляхецкая анархія, шматлікія законы заставаліся на паперы.
           Жыгімонт III Ваза ў 1590 г. зрабіў спробу правесці кадравую палітыку ў духу Люблінскай уніі. На месца памёршага кракаўскага каталіцкага біскупа ён запрасіў беларускага католіка Юрыя Радзівіла, які займаў дагэтуль віленскую кафедру, а ў Вільню ўзамен прапанаваў паляка Бярнарда Маціеўскага. Гэта было не звычайнае парушэнне закону, а спроба разглядаць Рэч Паспалітую не як федэратыўную, а як унітарную дзяржаву. Канцлер Вялікага княства Літоўскага Л. Сапега не даў згоды на прызначэнне паляка на віленскую біскупскую кафедру і адмовіўся замацоўваць гаспадарскай пячаткай княства рашэнне біскупа-паляка. Канфлікт цягнуўся 10 гадоў, пакуль не памёр Маціеўскі, і на віленскую кафедру быў прызначаны беларус Бенядзікт Война.
          Нягледзячы на гэта і іншыя парушэнні законаў, Статут 1588 г. меў вялікае гістарычнае значэнне. Ён падвёў заканадаўчую аснову пад новыя ўзаемаадносіны паміж княствам і Полыпчай.
        Такім чынам, пануючы і кіруючы пласт Вялікага княства Літоўскага пасля Любліна распачаў барацьбу супраць польскай праграмы стварэння унітарнай дзяржавы. У выніку гэтай барацьбы ўдалося захаваць частку тэрыторыі якая засталася пасля анексіі і далучэння болыпасці тэрыторыі княства да Польскага каралеўства, а таксама тытулы "вялікага князя літоўскага" і "Вялікага княства Літоўскага", рэшткі дзяржаўнасці і аўтаномію ў межах Рэчы Паспалітай. 3 цягам часу польскі ўплыў на насельніцтва усё болып узмацняўся. Шляхта перайшла ў каталіцызм і апалячылася. У 1696 г. польская мова была аб'яўлена дзяржаўнай мовай . Над насельніцтвам Беларусі навісла рэальная пагроза не толькі акаталічвання, але і паланізацыі.
        Маючы на мэце стварыць унітарную дзяржаву, Люблінская унія ўхваліла фарміраванне "аднаго збірання, еднасці, непадзельнага народа". Але ж Вялікае княства Літоўскае было, як вядома, поліэтнічнай дзяржавай, у якой жылі беларусы, рускія, украінцы, літоўцы, яўрэі, татары і інш. Таму фарміраванне "непадзельнага народа", на думку інкарпаратараў, павінна было ажыццяўляцца шляхам асіміляцыі ўсіх гэтых этнасаў уласна польскім насельніцтвам.
       Гэта асіміляцыя патрабавала нечага такога, што яднала б усе гэтыя народы. У сярэднявеччы такім духоўным цэментам з'яўлялася рэлігія. Рэлігія -- гэта і светапогляд, і звычай, і нормы паводзін, і, урэшце, асновы духоўнай культуры. Але на шляху рэлігійнай еднасці народаў Рэчы Паспалітай было шмат перашкод. Па-першае, да сярэдзіны XVI ст. насельніцтва Польшчы і Вялікага княства Літоўскага мела розныя веравызнанні. У Полыпчы пануючай рэлігіяй быў каталіцызм, а ў болыпасць насельніцтва прытрымлівалася праваслаўя (Беларусь і
10
Украіна) і пратэстантызму (Літва). Па-другое, каталіцызм і праваслаўе перажывалі крызіс. Па-трэцяе, былі вельмі складаныя рэлігійныя абставіны. Каб лепш іх зразумець, нагадаем коратка гэтыя абставіны.
       Праваслаўе, як вядома, прыйшло на Беларусь у канцы Х ст. і да 1385 г. мірна ўжывалася з язычніцтвам літоўцаў, хоць і было амаль дзяржаўнай рэлігі'яй. Але пасля Крэўскай уніі становішча змянілася. Ягайла, які дамовіўся з палякамі, хрысціў зычнікаў у Вільні, Троках, а таксама на Беларусі. Тут з'яўляюцца Гры каталіцкія парафіі (у Крэве каля Ашмян, у Абольцах каля Талачына і ў Гайне паблізу Лагойска). Напярэдадні Люблінскай уніі Віленскай епархіі, дзейнасць якой распаўсюджвалася і на Беларусь, належалі 285 вёсак і 16 мястэчак, з якіх 2/3 уладанняў знаходзіліся на Беларусі. Каталіцтва ахапіла паўночна-заходнюю і заходнюю часткі Беларусі па лініі Браслаў -Паставы - Вілейка - Мінск - Пінск. І хоць праваслаўная царква захавала свой уплыў на болыпую частку насельніцтва, пануючай рэлігіяй у ВКЛ становіцца каталіцтва. Паводле прывілея Ягайлы (1387), каталіцкая царква атрымала поўны імунітэт ва ўсіх сваіх уладаннях, у фінансавых і судовых справах, вызвалялася ад дзяржаўных пабораў і павіннасцей.
         Вышэйшыя дзяржаўныя пасады ў княстве маглі займаць толькі католікі. Былі, зразумела, і выключэнні, але яны вызывалі бурныя пратэсты каталіцкай шляхты. Напрыклад, абурэнне выклікала прызначэнне К.І.Астрожскага на пасаду трокскага ваяводы і найвышэйшага гетмана . Кароль павінен быў трымаць адказ. Высокае прызначэнне праваслаўнага князя ён абгрунтаваў яго заслугамі перад дзяржавай і абяцаў наперад вышэйшыя пасады даваць толькі католікам.
          На пачатку XVI ст. каталіцкая рэлігія ўваходзіць у паласу крызісу. Сутнасць яго зводзіцца да крытычных адносін шляхты як да каталіцкага культу, так і да арганізацыі касцёла і яго палітыкі. Царква, як вядома, квапілася на верхавенства над свецкай уладай. А гаспадары дзяржаў імкнуліся ў сваю чаргу падпарадкаваць свецкай уладзе царкву. Менавіта на гэтай глебе барацьбы паміж свецкай і духоўнай уладамі і прарасла Рэфармацыя. 

3. Рэфармацыя і контрэфармацыя
     XVI – XVII стст. сталі часам не толькі палітычных, але і сацыяльных і рэлігійных зменаў, якія ахапілі значныя колы грамадства не толькі ВКЛ і Рэчы Паспалітай, але і іншых краін. У канцы ХV - пачатку ХVІ стст. рымская каталіцкая царква ў Заходняй Еўропе ўступіла ў паласу працяглага крызісу, вынікам якога стаў другі вялікі раскол у хрысціянстве (першы адбыўся ў 1054 г. як афіцыйны падзел хрысціянскай царквы на каталіцкую і праваслаўную) – рэфармацыя (шырокі грамадска-палітычны і ідэалагічны рух ХVІ ст., накіраваны супраць каталіцкай царквы, які насіў антыфеадальны характар). Ідэолагамі першай хвалі рэфармацыі сталі Марцін Лютэр, Жан Кальвін, Ульрых Цвінглі. Яны заклікалі веруючых да барацьбы са злоўжываннямі ў царкве,
     11
вяртання  да ідэалаў першапачатковага хрысціянства. Гэты рух быў падтрыманы ў Еўропе найшырэйшымі коламі грамадства: ад збяднелых  сялян да кіруючых колаў свецкай  улады.
         Моцны выбух на Захадзе не мог не аказаць пэўны ўплыў на рэлігійную сітуацыю ў ВКЛ. Афіцыйна пачаткам рэфармацыі лічыцца заснаванне ў 1553 г. першай кальвінскай суполкі (збору).Лютэранства ў ВКЛ было распаўсюджана пераважна сярод гараджан іншаземнага паходжання.
     Шырокімі  коламі насельніцтва на нашых землях быў падтрыманы кальвінізм. Ён вабіў  людзей патрабаваннямі адмены царкоўных  падаткаў і землеўладання, таннай царквой, суполкамі з самакіраваннем. Магнаты  ў кальвінізме бачылі царкву, незалежную ад каталіцкай Польшчы і праваслаўнай Масковіі. Патронам кальвінісцкага руху на Беларусі стаў віленскі ваявода  Мікалай Радзівіл Чорны (1515–1565). Ён ператварыў сваю рэзідэнцыю ў Нясвіжы  ў цэнтр кальвінізму ў ВКЛ. Тут працавалі гімназія, друкарня, выдаваліся кнігі на старабеларускай  і польскай мовах. Прыхільнікамі  кальвінізму былі выдатныя дзеячы беларускай культуры Сымон Будны, Астафей Валовіч  і Васіль Цяпінскі. Буйнейшымі цэнтрамі кальвінізму на беларускіх землях сталі  Вільня, Брэст, Заслаўе, Навагрудак, Слуцк  і іншыя гарады. Кальвіністы засноўвалі школы (у тым ліку для дзяўчатак), друкарні. Таленавітая моладзь на грошы мецэнатаў выязджала вучыцца  ва універсітэты Заходняй Еўропы.
     У 1562–1565 гг. на беларускіх землях з кальвінізму  вылучаецца радыкальны накірунак –  антытрынітарызм (арыянства), патронам якога стаў Ян Кішка. Яго прадстаўлялі дзве плыні: 1) радыкальная, плебейска-сялянская, прыхільнікі якой адмаўлялі многія хрысціянскія дагматы, выступалі супраць вярхоўнай улады і дзяржаўных устаноў, нацыянальнага і рэлігійнага прыгнёту, за стварэнне бессаслоўнага грамадства; 2) памяркоўная, шляхецка-бюргерская. Арыянскія зборы не былі такімі багатымі як кальвінісцкія, але і яны імкнуліся адчыняць школы і друкаваць кнігі. Найбольшага поспеху арыяне дасягнулі ў Навагрудскім і Брэсцкім ваяводствах. У Ашмянскім павеце, Заслаўі і Любчы былі заснаваны арыянскія друкарні. У арыянства перайшоў С. Будны. Гэты накірунак пратэстантызму вабіў многіх праваслаўных вернікаў. Акрамя таго, з'яўляліся блізкія да арыянства праваслаўныя ерасі. Так, у Полацку і Віцебску былі прыхільнікі збеглых з Расіі Феадосія Касога і папа Фамы.
и т.д.................


Перейти к полному тексту работы


Скачать работу с онлайн повышением уникальности до 90% по antiplagiat.ru, etxt.ru или advego.ru


Смотреть полный текст работы бесплатно


Смотреть похожие работы


* Примечание. Уникальность работы указана на дату публикации, текущее значение может отличаться от указанного.