На бирже курсовых и дипломных проектов можно найти образцы готовых работ или получить помощь в написании уникальных курсовых работ, дипломов, лабораторных работ, контрольных работ, диссертаций, рефератов. Так же вы мажете самостоятельно повысить уникальность своей работы для прохождения проверки на плагиат всего за несколько минут.

ЛИЧНЫЙ КАБИНЕТ 

 

Здравствуйте гость!

 

Логин:

Пароль:

 

Запомнить

 

 

Забыли пароль? Регистрация

Повышение уникальности

Предлагаем нашим посетителям воспользоваться бесплатным программным обеспечением «StudentHelp», которое позволит вам всего за несколько минут, выполнить повышение уникальности любого файла в формате MS Word. После такого повышения уникальности, ваша работа легко пройдете проверку в системах антиплагиат вуз, antiplagiat.ru, etxt.ru или advego.ru. Программа «StudentHelp» работает по уникальной технологии и при повышении уникальности не вставляет в текст скрытых символов, и даже если препод скопирует текст в блокнот – не увидит ни каких отличий от текста в Word файле.

Результат поиска


Наименование:


контрольная работа Выток беларускага этнасу. Тэоры паходжання беларуса

Информация:

Тип работы: контрольная работа. Добавлен: 18.09.2012. Сдан: 2011. Страниц: 6. Уникальность по antiplagiat.ru: < 30%

Описание (план):


1. Вытокі беларускага  этнасу. Тэорыі паходжання  беларусаў. 

Гісторыя народа пачынаецца з геаграфіі яго краіны. Народ жыве на зямлі, якая з'яўляецца адметнай прыроднай адзінкай. Геаграфічныя асаблівасці краіны ў вялікай меры даюць кірунак гістарычнаму развіццю народа, асабліва ў старажытныя часы, калі гісторыя і геаграфія выступаюць у надзвычай шчыльнай сувязі. Гэта тлумачыць неабходнасць кароткага апісання істотных рысаў тэрыторыі Беларусі як асобнай геаграфічнай супольнасці і іх сувязі з гістарычным, асабліва знешнепалітычным развіццем краіны і народа.
Беларусь займае тэрыторыю на захадзе Усходне-Еўрапейскай раўніны, знаходзіцца ў геаграфічным цэнтры Еўропы, на водападзеле Чорнага і Балтыйскага мораў. Сярэдзіннае становішча рабіла Беларусь месцам, дзе сустракаліся, супрацоўнічалі і ўваходзілі ва ўзаемную варожасць і барацьбу інтарэсы спачатку Поўначы і Поўдня, а пасля - Захаду і Усходу, што істотна абцяжарвала гістарычны лёс беларускага народа. Са старажытных часоў па ўсім перыметры рассялення продкаў беларусаў.
Этнас, этнічная супольнасць (ад грэч. народ) — устойлівая супольнасць людзей, якая склалася гістарычна на пэўнай тэрыторыі, мае агульную мову, культуру, побыт, псіхалагічныя рысы і самасвядомасць. Асноўныя гістарычныя формы этнасу — род, племя, народнасць, нацыя — характарызуюцца і пэўнымі сацыяльна-эканамічнымі асаблівасцямі. Галоўныя прыкметы этнасу - мова, самасвядомасць, культура, побыт, псіхіка і інш. — змяняюцца з цягам часу не так істотна, як сацыяльна-эканамічныя адносіны, якія адпавядаюць пэўнай гістарычнай ступені развіцця. На паняцці "этнас" грунтуецца значная частка этнаграфічнай і іншай навуковай тэрміналогіі — этнагенез, этнонім і інш.
Адной з галоўных прыкмет этнасу з'яўляецца этнічная тэрыторыя — тэрыторыя  кампактнага рассялення пэўнага  народа. Этнічная тэрыторыя - гэта не толькі сфера пражывання, але і жыццёвая аснова, што абумоўлівае спецыфіку гаспадарчых заняткаў і вытворчай культуры, жывіць канкрэтнымі вобразамі духоўныя скарбы народа, яго мову і фальклор. Мова народа з'яўляецца спецыфічным сродкам захавання і перадачы яго сацыяльнага вопыту, культурных традыцын. Праз мову рэалізуецца пераемнасць розных пакаленняў і гістарычных эпох.
Гісторыя  фарміравання беларускага этнасу вывучаецца на падставе звестак з розных навук - лінгвістыкі, археалогіі, этнаграфіі, антрапалогіі, тапанімікі і інш. Даследаванне праблемы этнагенезу беларусаў з'явілася вынікам выкарыстання спецыфічных крыніц, правядзення складаных і доўгіх пошукаў, параўнання высноў розных навук.
Этнічную  гісторыю Беларусі ўмоўна можна падзяліць на два перыяды. Першы —даіндаеўрапейскі перыяд. Яго храналагічныя рамкі: 40 тыс. гадоў да н.э. -3-2 тыс. гадоў да н.э. Даіндаеўралейскі перыяд характарызуецца панаваннем такіх форм гаспадаркі, як паляванне, рыбалоўства, збіральніцтва. Ён супадае з каменным векам, калі адбылося засяленне чалавекам тэрыторыі сучаснай Беларусі.
У навуковай  літаратуры маецца некалькі пунктаў  гледжання наконт часу з'яўлення  на сучаснай беларускай тэрыторыі першых людзей. Адны даследчыкі лічаць, што  гэта адбылося 100 тыс. гадоў таму (сярэдні палеаліт калі на беларускія землі прыйшоў неаядэрталец, творца мусцьерскай стадыі палеаліту, і тут працягваўся працэс антрапагенезу, фарміравання самога чалавека. Прыкладна ў канцы сярэдняга палеаліту ў асноўным завяршылася фарміраванне чалавека сучаснага фізічнага тыпу — неаантрапа (краманьёнца). Другія лічаць, што першыя людзі на беларускіх землях з'явіліся 40 тыс. гадоў таму, у верхнім палеаліце, падчас існавання чалавека разумнага (Ноmо zаріеns),  калі працэс антрапагенезу ўжо завяршыўся.
У Бердыжы  і ў Юравічах знойдзены тыповыя  прылады і рэшткі фауны верхняга палеаліту. Сёння мы маем некалькі абсалютных дат палеалітычных помнікаў Беларусі, атрыманых метадамі радыекарбоннага  датавання. Матэрыялы з Бердыжа  далі дзве даты — 23 і 15 тыс. гадоў таму. Юравіцкая стаянка датуецца 26 тыс. гадоў таму. Гэта пакуль што самыя раннія даты, звязаныя са з'яўленнем чалавека на тэрыторыі Беларусі. Яны не выходзяць за рамкі верхняга палеаліту, і з іх трэба сёння пачынаць гісторыю Беларусі.
Насельніцтва ў палеаліце было нешматлікім. На кожнай стаянцы жыло ў сярэднім па 25 чалавек. На вядомыя нам Бердыжскую і Юравіцкую стаянкі прыходзілася 50 жыхароў. Але мы не ведаем дакладна, колькі было такіх стаянак. Мабыць, няшмат.
Умовы для жыцця людзей былі цяжкія. На поўначы Беларусі ста-яў ляднік, клімат быў халодны (арктычны), расліннасць - бедная,
характэрная для арктычнай тундры. Каб выжыць у надзвьгчай суровых умовах прыледніковай  зоны, старажытны чалавек вымушаны быў навучыцца здабываць агонь, будаваць прымітыўнае жыллё, валодаць спосабамі палявання на буйных жывёл. Тады на тэрыторыі Беларусі вадзіліся маманты, алені, дзікія коні, насарогі, быкі, зубры. Вадаёмы былі царствам вадаплаваючых птушак.
Раскопкі  Бердыжскай і Юравіцкай стаянак  паказалі, што ўжо тады існавала раннерадавая абшчына. Спажыванне было калектыўным. Ажыццяўлялася ўраўняльнае размеркаванне прадуктаў палявання 1 рыбалоўства паміж членамі абшчыны. Некалькі абшчын аб'ядноўваліся ў род. У яго склад уваходзілі ўсе сваякі па маці. Такі род называўся мацярынскім. Род быў уласнікам пэўнай тэрыторыі, вёў агульную гаспадарку, меў агульную маёмасць
Прыкладна 16 тыс. гадоў таму адбылося моцнае пахаладанне, і чалавек на доўгі час пакінуў  тэрыторыю Беларусі. Прыблізна 10 — 8 тыс. гадоў да н.э. закончыўся ледніковы перыяд. Па меры таяння і адступлення ледніка клімат рабіўся ўсё больш цёплым. Тэрыторыя Беларусі пакрывалася лесам. Пераходзячы з месца на месца, чалавек паступова рухаўся на поўнач. Быў вынайдзены лук, які змяніў характар палявання. Пачалося інтэнсіўнае асваенне новых тэрыто-рый. Гэту эпоху называюць мезалітам (сярэдні каменны, век, 8 -5 тыс. гг. да н.э.).
У мезаліце адбылося поўнае засяленне чалавекам  тэрытррыі Беларусі. Адзін са шляхоў засялення ішоў з паўднёвага ўсходу, з Рускай раўніны. Патомкі верхнепалеалітычнага насельніцтва занялі ў асноўным Усходнюю Беларусь - Верхняе Падняпроўе. Другі паток ішоў з поўдня па Дняпры, яго асноўнае насельніцтва рассялілася ў Сярэдняй Беларусі і Усходнім Палессі, а частка дасягнула паўднёвых раёнаў Заходне-Дзвінскага басейна і Панямоння. Трэцяя міграцыйная хваля распаўсюдзілася на паўднёва-заходнія раёны Беларусі і была звязана з рухам насельніцтва з Паўднёвай Польшчы. 1 нарэшце, чацвёртая група плямён прыйшла з Заходняй Еўропы цераз Полыпчу і рассялілася ў Заходняй Беларусі і суседняй Літве.
Як бачна, засяленне тэрыторыі Беларусі ў  мезаліце ажыццяўля-лася з розных месцаў і рознымі групамі насельніцтва, якія адносіліся да розных этнасаў. Рассяліўшыся кампактнымі групамі, яны ўтварылі сама меней чатыры культурна-гістарычныя вобласці. У этнічных адносінах Беларусь тады не ўяўляла адзінства.
На Беларусі вядома 120 мезалітычных стаянак, у тым  ліку на Палессі — 61. Агульная колькасць  насельніцтва складала прыкладна 4,5—6 тыс. чалавек. Асноўныя прылады працы  вырабляліся з крэ-меню, дрэва або косці. Для жыцця і побыту людзей была характэрна радавая арганізацыя. Радавыя абшчыны аб'ядноўваліся ў плямёны. Супляменнікі мелі падобныя адзін да аднаго прыёмы апрацоўкі матэрыялаў, формы прылад, тыпы пабудоў, адзенне, звычаі. Таму на тэрыторыі аднаго племені археолагі знаходзяць аднолькавыя рэчы, якія адлюстроўваюць культурную супольнасць людзей гэтага племені. Такую агульнасць матэрыяльнай культуры называюць археалагічнай культурай.
У мезаліце ў далінах буйных рэк Беларусі жыло ўжо першае ста-лае (аўтахтоннае) насельніцтва. Былая адносная ізаляванасць плямён усё часцей парушалася. З'явіліся і больш складаныя прылады працы: крамянёвыя пласціны, сякеры, цёслы, разцы, скрабкі, скоблі. Памочнікам чалавека на паляванні стаў сабака. У гаспадарцы значнае месца займала рыбалоўства.
Вызначыць этнічную прыналежнасць старажытнага насельніцтва на тэрыторыі Беларусі ў палеаліце, мезаліце і на працягу  болыпай часткі неаліту няма магчымасці. Мовы гэтага насельніцтва невя-домы. Сляды  іх не знойдзены. Разам з тым даныя археалогіі і гістарычнага мовазнаўства, у прыватнасці гідраніміі (старажытных назваў рэк, азёр), даюць магчымасць вызначыць этнічную прына-лежнасць некаторых груп мясцовага насельніцтва ў канцы каменнага веку. Прыкладна ў III тысячагоддзі да н.э. у Падзвінні і Падняпроўі з'явілася фіна-угорскае насельніцтва, а на-крайнім паўднёвым заха-дзе Папрыпяцця - невялікія групы індаеўрапейскага насельніцтва. Пачаўся паступовы пераход да вытворчай гаспадаркі - земляробства і жывёлагадоўлі. Гэты вялікі ў гісторыі чалавецтва гаспадарчы пераварот атрымаў назву неалітычнай ревалюцыі.
Другі, індаеўрапейскі перыяд этнічнай гісторыі Беларусі пачаўся ў бронзавым веку з часу рассялення на яе тэрыторыі індаеўрапейскіх плямён (3-2 тыс. гг. да н.э. - да нашага часу).
Прыкладна 3-2 тыс. гадоў да н.э. адбыўся дэмаграфічны выбух. На велізарных прасторах Еўропы - ад Рэйна на захадзе да верхняй  і сярэдняй Волгі на ўсходзе, ад Прычарнамор'я  на поўдні да Скандынавіі на поўначы - рассяліліся плямёны жывёлаводаў-вандроўнікаў — плямёны індаеўрапейскай моўнай групы.
Пытанне пра паходжанне індаеўрапейцаў, прычыны, час і шляхі іх вялікай міграцыі па-рознаму асвятляюцца ў навуковай  літаратуры. Большасць вучоных зыходзіць  з меркавання, што ўсе народы індаеўрапейскай  сям'і маюць у сваёй аснове адзін народ, які прынята называць праіндаеўрапейцамі, а тэрыторыю, на якой яны жылі да міграцыі, — іх прарадзімай. Не толькі праіндаеўрапейцы, але і многія калісьці магутныя этнасы, такія як хеты, кельты, скіфы і іншыя, назаўсёды зніклі з гістарычнай карты планеты.
Існуе некалькі канцэпцый прарадзімы індаеўрапейцаў. У мінулым стагоддзі панавала канцэпцыя еўрапейскай прарадзімы (Паўночная Германія і Паўднёвая  Скандынавія), сфарміраваная і абгрунтаваная  нямецкімі вучонымі пад уплывам  іх пангерманскіх настрояў. У больш позні час гэта канцэпцыя атрымала расісцкую афарбоўку і была ўзята на ўзбраенне фашысцкімі заправіламі Германіі. Адзінымі сапраўднымі патомкамі праіндаеўрапейцаў, без аніякіх прымесяў, "чыстымі" арыйцамі (арыямі называла сябе ў старажытнасці адна з усходніх індаеўрапейскіх груповак) былі аб'яўлены германскія народы.
Аднак гэта канцэпцыя не давала адказаў  на многія пытанні. Лінгвістычныя матэрыялы  паказвалі, што індаеўрапейцы з  даўніх часоў былі жывёлаводамі і  гэту форму гаспадаркі разнеслі па ўсім
свеце разам са сваёй міграцыяй. У той  жа час археалагічныя матэры-ялы  сведчылі, што ў Паўночнай Еўропе жывёлагадоўля распаўсюдзілася  пазней, чым, напрыклад, на Балканах, што  ў Еўро-пе насельніцтва рухалася з  поўдня на поўнач, а не наадварот.
Таму  ў канцы XIX - пачатку XX ст. шырокае распаўсюджанне атрымала балканская канцэпцыя, Яна ў многім давала адказы на тыя пытанні, на якія не адказвала канцэпцыя паўночнаеўрапейскай лакалізацыі праіндаеўрапейцаў. Былі прапанаваны і іншыя ідэі, якія разглядалі ў якасці прарадзімы індаеўрапейцаў паўднёвыя стэпы Усходняй Еўропы і значныя раёны Сібіры, што супярэчыць прыня-тым у навуцы ўяўленням аб тым, што пачатковая вобласць прарадзімы этнасаў не павінна быць вялікай (Загорульскый Э.М. Начало формн-ровання населення Белорусснн. С.22 — 23).
У 70 —  пачатку 80-х гадоў савецкімі вучонымі, спецыялістамі па старажытных індаеўрапейскіх  мовах В.Івановым і Т.Гамкрэлідзе  пра-панавана канцэпцыя пярэднеазіяцкай  прарадзімы праіндаеўрапейцаў. Было высветлена, што праіндаеўрапейцы жылі на поўдні, сярод гор. Яны ведалі горныя леднікі, хуткія горныя рэчкі і горную расліннасць. Сярод вядомых ім звяроў былі леў і слон. Суседзямі праіндаеўрапейцаў былі семіцкія плямёны і картвельскія народы (продкі грузін). Гэтым самым выключаецца як паўночнаеўрапейская, так і балканская зона. Прарадзіма праіндаеўрапейцаў знаходзілася ў Пярэдняй Азіі. Кан-цэпцыя пярэднеазіяцкай прарадзімы праіндаеўралейцаў з'яўляецца найбольш абгрунтаванай вынікамі даследаванняў сумежных навук (археалогіі, этнаграфіі, тапанімікі і інш.). Яна мае шмат прыхільнікаў сярод спецыялістаў розных галін ведаў.
У сувязі з перанаселенасцю праіндаеўрапейскімі  плямёнамі іх прарадзімы, бурным развіццём  жывёлагадоўлі і земляробства, паляп-шэннем умоў жыцця людзей, скарачэннем дзіцячай смяротнасці, павелічэннем працягласці жыцця, шчыльнасці і колькасці насельніцтва, неабходнасцю асваення новых тэрыторый для аднача-совага павелічэння пагалоўя жывёлы прыкладна 4—3 тыс. гадоў да н.э. пачалася вялікая міграцыя праіндаеўрапейскіх плямён на прас-торах Азіі і Еўропы. Міграцыя заняла некалькі тысяч гадоў, і за гэты час змяніліся многія пакаленні людзей.
Частка  праіндаеўрапейцаў рухалася на ўсход  праз Іранскае плас-кагор'е, адны выйшлі на тэрыторыю сучаснага Кітая, другія — на Індастанскі паўвостраў і сталі вядомыя як арыі. Асобная група індаеўрапейцаў ад Ірана павярнула на поўнач у Сярэднюю Азію. Яна прайшла паміж Каспійскім і Аральскім марамі, апынулася ў прыволжскіх стэпах і працягвала свой рух на захад да Дняпра, у Паўночнае Прычарнамор'е (старажытнаямная культура). Гэты ма-гутны міграцыйны паток стаў крыніцай рассялення індаеўрапейцаў у Еўропе, у тым ліку і на Беларусі.
Пры сустрэчы з мясцовым насельніцтвам індаеўрапейцы, якія знаходзіліся на больш высокай ступені сацыяльна-эканамічнага развіцця (панавалі жывёлагадоўля і земляробства, выкарыстоўваўся метал, у той час як мясцовае насельніцтва займалася паляваннем, рыбалоўствам і збіральніцтвам), перамагалі яго і асімілявалі. Вы-ключэннем было насельніцтва Індыі і Кітая. Індаеўрапейцы з'яўляліся вынаходнікамі кола і калёснага транспарту, патрэба ў якім была прадыктавана міграцыяй, іх рухомым ладам жыцця. Кола калясніц рабілі тады з кавалка дрэва цвёрдай пароды, паз-ней - з металу. Новай з'явай стала пахаванне ў курганах, што было звязана з прыходам у Еўропу жывёлаводаў і земляробаў. Індаеўрапейцы прынеслі і больш высокую форму грамадскай арганізацыі — патрыярхат.
Пастулова ў выніку міграцыі і змешвання  з карэнным насельніцтвам, а таксама  пад уздзеяннем розных геаграфічных умоў індаеўрапейцы страчвалі сваё адзінства і нават падабенства і пераўтвараліся ў мазаіку народаў, іх культур і моў.
У рамках індаеўрапейскага перыяду вылучаецца балцкі этап этнічнай гісторыі Беларусі, які храналагічна супадае з эпохай металу (3-2 тыс. гг. да н.э. - IV--V стст. н.э.).
Балты, якія прыйшлі на Беларусь з Сярэдняга  Падняпроўя, засвойвалі мясцовы даіндаеўрапейскі субстрат. На працягу II тыся-чагоддзя да н. э. адбываўся працэс змешвання  балтаў (індаеўрапейцаў) з мясцовым насельніцтвам, асіміляцыі апошняга: "чыстых" этнасаў не існуе, усе этнасы ўтвараюцца ў выніку змешвання народаў. Пер-шапачаткова балты пасяліліся ў Папрыпяцці і Падняпроўі, а на поўначы Беларусі яшчэ тысячу гадоў мела ўплыў фіна-угорскае насельніцтва. 3 рассяленнем індаеўрапейцаў змяніўся не толькі этнічны склад насельніцтва Беларусі, але змянілася і эпоха. Каменны век уступіў месца бронзаваму веку (3-2 тыс. гг. да н.э. - 1 тыс. гг. да н.э.). Старажытная эканоміка, заснаваная на рыбалоўстве, паляванні і збіральніцтве, паступова замянялася земляробствам і жывёлагадоўляй. Індаеўрапейцы займаліся плужным земляробствам. Плуг вядомай канструкцыі, які дайшоў да нас у малюнках таго часу, быў знойдзены ў тарфяніку каля в.Капланавічы ў Клецкім раёне.
Трэба адзначыць, што неалітычнае насельніцтва Беларусі не было поўнасцю асімілявана. Яшчэ існавалі ранейшыя гаспадарчыя і куль-турныя традыцыі. Некаторыя рэгіёны Беларусі былі слаба заселены балтамі. Але на болыпай частцы яе тэрыторыі сфарміраваўся балцкі этнас. Аб гэтым сведчыць той факт, што пераважная болыпасць на-зваў рэк (Верхіта, Волча, Гайна, Грыўда, Друць, Клёва, Лучоса, Мытва, Нача, Палата, Ула, Усяжа, Эса і інш.) захавалі карані і характэрныя канчаткі, якія ёсць у літоўскай і латышскай, г.зн. балцкіх, мовах. Можна прыгадаць і іншыя назвы, якія адносяцца да балцкай гідраніміі: Асвея, Дрысвяты, Лосвіда, Муйса, Нарач, Усвяча і інш. Найболып часта сустракаюцца гідронімы, звязаныя з балтамі, у басейнах рэк Бярэзіны (Мена, Ольса, Серуч, Уса) і Сожа (Рэхта, Рэста, Сноў, Туросна).
, з аднаго  боку, германцы (Ютландыя і Паўднёвая Скандынавія), а з другога — балты (Беларусь, Прусія, Літва, Латвія). У той час на поўнач і ўсход ад сучаснай Беларусі жылі фіна-угорскія плямёны, на поўдзень ад яе - іранамоўныя народы (скіфы і сарматы). Вядома там славян не магло быць. Адзіная тэрыторыя, якую можна лічыць прарадзімай славян, — гэта тэрыторыя паміж Эльбай, Віслай і Нёманам.
У II тысячагоддзі да н.э. тэрыторыя, на якой жылі славяне, значна паменшылася ў сувязі з  міграцыяй германскіх плямён з Ютландыі ўздоўж узбярэжжа Балтыйскага мора. Германскія плямёны злучыліся з балцкімі і адрэзалі славян ад мора, вось чаму ў апошніх марская тэрміналогія неразвітая.
Другая  палова 1 тысячагоддзя н.э. была адзначана  важнымі падзеямі ў гістарычным  лёсе народаў Еўропы. Адыходзіла ў  мінулае рабаўладальніцкая фармацыя, пачынаўся перыяд феадалізму. Славя-не рабілі першыя крокі па перасяленню са сваёй прарадзімы. Пасля другога "вялікага перасялення народаў", звязанага з расладам Рым-скай імперыі, пад націскам плямён готаў і гунаў у IV - VII стст. н.э. адбываецца значнае пашырэнне славянскага арэала, якое суправа-джалася моўнай і этнічнай дыферэнцыяцыяй славян. Вялікія групы насельніцтва прыходзяць у рух. Якія ж прычыны славянскай міграцыі?
1. Значнае  павелічэнне колькасці славянскага  насельніцтва на тэрыторыі паміж Эльбай, Віслай і Нёманам. Узровень развіцця гаспадаркі, перанаселенасць тэрыторыі выклікалі неабходнасць асва-ення новых зямель.
2. Славяне  ў сваім сацыяльна-эканамічным  і палітычным развіцці падышлі  да класавага грамадства —  перыяду ваеннай дэмакратыі. Маёмаснае размежаванне ў іх асяроддзі, грабежніцкія ваенныя напады падводзілі славян да захопу новых зямель.
3. Скарбы  Рымскай імперыі, яе багатыя  абшары вабілі да сябе славян. Акрамя таго, славяне ў той  час адчулі на сабе націск  з боку германцаў, авараў, хазараў і таму вымушаны былі шукаць новыя землі.
На падставе даных гісторыі, мовазнаўства, тапанімікі, археалогіі, антралалогіі і іншых  навук многія даследчыкі сцвярджаюць, што з Паўднёва-Усходняй Еўропы і  Паўночнага Прычарнамор'я індаеўрапейцы мігрыравалі не толькі на поўнач, у Сярэднюю і Паў-ночную Еўропу, дзе далі пачатак балтам, але і на захад і паўночны захад. Прыкладна ў III тысячагоддзі да н.э. яны з'явіліся ў Заходняй Еўропе, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтвары-лася яшчэ адна галіна індаеўрапейскай мазаікі народаў — славянская. Да II тысячагоддзя да н.э. працэс фарміравання славян у асноўным закончыўся (прыкладна 500 гадоў дастаткова для ўтварэння новых народаў).
Прарадзіму  славян трэба шукаць паміж тэрыторыямі, якія ў III -II тысячагоддзі да н.э. займалі
На тэрыторыі  Беларусі ў жалезным веку (1 тыс. гг. да н.э. — IV— V стст. н.э.) сфарміравалася некалькі археалагічных культур: днепра-дзвінская (на поўначы), культура штрыхаванай керамікі (сярэдняя і паўночна-заходняя часткі Беларусі), мілаградская і зарубінецкая (на поўдні Беларусі). Культуры жалезнага веку былі дастаткова развітымі. Мясцовыя плямёны асвоілі жалезаапрацоўку, вырабы з жалеза былі дастаткова разнастайнымі: сякеры, нажы, сярпы, зброя, упрыгажэнні і г.д.
Такім чынам, балцкі этап этнічнай гісторыі Беларусі - гэта час распаўсюджання на беларускіх землях індаеўрапейцаў з іх асноўнымі заняткамі —  земляробствам і жывёлагадоўляй, час інтэнсіўнай асіміляцыі мясцовага  неалітычнага насельніцтва, у тым  ліку і фіна-угорскага на поўначы Беларусі. Мясцовае неалітычнае насельніцтва паступова трансфармавалася ў індаеўрапейцаў-балтаў, адначасова аказваючы пэўны ўплыў на іх мову і культуру.
Новы, славянскі  этап этнічнай гісторыі Беларусі пачаўся ў раннім сярэднявеччы. Яго храналагічныя рамкі: IV-V стст. н.э. - да нашага часу.
Хто такія  славяне? Адкуль яны з'явіліся? Дзе  іх прарадзіма? Гэта вельмі складаныя  пытанні, і на іх цяжка адказваць, бо адзінага пун-кту гледжання на час узнікнення славян, пачатковыя этапы іх гісторыі няма. Мноства канцэпцый звязана з недастатковасцю ці поўнай адсут-насцю першакрыніц, недаследаванасцю археалагічных пластоў больш старажытных, чым пласты Х ст. у Ноўгарадзе, Разані і іншых месцах, цяжарам старых канцэпцый, іх жывучасцю і г.д. Розныя пункты гледжання на паходжанне славян і ў прадстаўнікоў сумежных з гісторыяй навук - археолагаў, лінгвістаў, этнографаў і інш.
Пра паходжанне славян вучоныя выказалі мноства  супярэчлівых гіпотэз, асабліва пра  месцазнаходжанне іх прарадзімы. Адны даследчыкі сцвярджалі аб лакалізацыі славян у Прыпяцка-Сярэднедняпроўскім рэгіёне (Ю.Растафінскі, К.Машынскі, Ф.Філін і інш.), другія вучоныя змяшчалі іх прарадзіму ў Вісла-Одэрскім міжрэччы (Т.Лер-Сплавінскі, Ю.Кастшэўскі, Я.Чаканоўскі і інш.), трэція — на шырокіх прасторах ад Одэра да Дняпра (Л.Нідэрле, П.Траццякоў, В.Генсель, Б.Рыбакоў і інш.).
Вучоныя пангерманскага накірунку сцвярджаюць, што славяне прыйшлі на нашу тэрыторыю  з Азіі і паўднёвых стэпаў Усходняй Еў-ропы. Гэта т.зв. канцэпцыя "ўсходняй лакалізацыі славян", якая цалкам пабудавана на здагадках, быццам славяне - азіяты, а немцы заўсёды жылі ў Германіі, дзе расце бук (т.зв. "букавы аргумент"), быццам сла-вяне прыйшлі з Азіі ў Еўропу значна пазней, калі германцы пакінулі гэту тэрыторыю пасля "вялікага перасялення народаў". 

2. Паходжанне  і ўсталяванне назвы “Белая  Русь”. 

Но как же и когда появилось название  «Беларусь», когда закрепилось за всей этнической территорией и что оно обозначало? Ответить на эти вопросы однозначно пока невозможно, ибо у географов, этнографов и историков существуют разные точки зрения. Попробуем ознакомиться с ними.
Термин «Белая Русь» впервые встречается в летописях под 1135 г. по отношению к Владимиро-Суздальскому княжеству. Со второй половины ХII в. этим термином назывались также московские,  смоленские и псковские земли. После XV в. этот термин уже потреблялся для обозначения Московской Руси.     Наши земли впервые выступили под сегодняшним названием только в 1305 г. на страницах Ипатьевской летописи. Первоначально это название относилось только к Полоцкой земле. После оно постепенно начало распространяться на другие земли — Витебщину, Могилевщину и т.д. С первой половины XVII в. это название  уже твердо закрепилось за восточной частью Белоруссии.     Западные белорусские земли до XIX в. Белой Русью не назывались.
У гістарычных  дакументах XII ст. тэрмін "Белая Русь" ужываўся ў дачыненні да Уладзіміра-Суздальскага княства, а ў XIII - XIV стст. - да Маскоўскіх, Смаленскіх і Пскоўскіх зямель. На італьянскіх, нямецкіх, шведскіх картах і ў хроніках XV — XVI стст. многія замежныя аўтары Белай Руссю называлі ўсходнебеларускія землі, а таксама ўжывалі гэту назву ў дачыненні да Наўгародскіх, Пскоўскіх, Кіеўскіх, Чарнігаўскіх зямель, часам пашыралі на Валынь, Задоншчыну, Падмаскоўе. У дачыненні да Беларусі гэты тэрмін спачатку адносіўся толькі да падзвінска-дняпроўскага рэгіёна. 3 сярэдзіны XVI ст. ім сталі абазначаць таксама тэрыторыю Міншчыны, Гродзеншчыны, а потым і паўднёвую зону палрыпяцкага рэгіёна аж да р. Прыпяць. У XVII — сярэдзіне XVIII ст. назва "Белая Русь" усталявалася і замацавалася пераважна за землямі Полацкага, Віцебскага, Мсціслаўскага, часткова Мінскага і Смаленскага ваяводстваў. Адначасова з XVII ст. у гістарычных дакументах у дачыненні да ўсходняй часткі этнаграфічнай Беларусі ўжываецца і назва "Беларусь", якая ў канцы XIX ст. распаўсюдзілася на ўсю тэрыторыю сучаснай Беларусі.
Ад назвы  падзвінска-дняпроўскага рэгіёна "Белая  Русь" паходзіць і назва яго  жыхароў - "беларусы" ці "беларусцы". Услед за пераменай значэння назвы "Белая Русь" змяняецца і сэнс вытворнага ад яе тэрміна "беларусцы", які з другой паловы XVII — пачатку XVIII ст. стаў абазначаць тых, хто адносіўся ўжо да новага, усходнеславянскага этна-су — беларускага. Ім пачалі называць усходнеславянскае насельніцтва, якое жыло ў арэале распаўсюджвання беларускай мовы і комплексу традыцыйнай беларускай культуры. Побач з формай "беларусцы" з сярэдзіны XVI ст. сустракаецца і сучасная назва беларускага этнасу -беларусы.
Существовали другие исторические названия: Литва, Черная Русь, Русь Литовская, Подляшье (Брестчина) и др. В первой половине XIX в. название «Беларусь» в официальных источниках не употреблялось. Но оно выжило, сохранилось и с конца IIХ в. распространилось на всю территорию современной Белоруссии, а в XX в. было конституционно закреплено в названии Республики. Что же обозначает этноним «Белая Русь»? Происхождение этого названия исследователи в разные времена объясняли по-разному от красоты земли (Макарий, XVI в.), от множества снега (С.Герберштейн, XVI в.), как свободная и независимая (В.Татищев, ХVIII в.), как независимая от монголо-татар (М.Любавский, ХIХ в.), от преимущества белого цвета в одежде населения (Е.Карский, начало XX в.), от светопигментированного и светлоглазого антропологического типа жителей (М.Янчук, начало XX в.). В последнее время появились другие объяснения название «Белая Русь» связывается с более ранним принятием христианства по сравнению с Черной Русью (Я.Юхо), с широким распространением названий со словом «белая» (П.Крапивин) и др. Но наиболее распространенной была версия, что восточные белорусские земли получили название «Белая Русь» в противоположность Черной Руси (западнобелорусским землям), которые попали в ХIII в. в зависимость от литовских феодалов. Эта версия считалась официальной и фигурировала в школьных учебниках и академических изданиях. Но сегодня такое объяснение удовлетворить нас уже не может. Да и термин «Белая Русь» возник раньше, чем «Черная Русь».
Существуют и другие версии. Наиболее вероятным, как считает А.Рогалев, является объяснение слова «белая» как «центральная» (в географическом смысле), а также «важная», «главная», «наиболее значительная» земля, центр (в политическом смысле). Но попытка Рогалева обосновать, что уже в X в. Полоцкое княжество закрепило за собой название «Белая Русь», не имеет оснований. Следующая версия (писатель К.Тарасов) утверждает, что Белой Русью называли земли, население которых было христианское, в противовес Черной Руси, где будто бы долгое время сохранялось язычество. Есть и другой вариант этой версии (журналист П.Шевцов), который противоположные названия «Белая» и «Черная» Русь объясняет разницей конфессионной принадлежности населения Белоруссии — на востоке — православные (белые — от одеяния православных священников), на западе — католики (черные — от черных сутан ксендзов). Другое объяснение происхождению названий «Белая» и «Черная» Русь дает известный белорусский этнограф М.Ф.Пилипенко. Ссылаясь на Я.Юхо, что название «Черная Русь» восточнославянское население не употребляло, а оно было дано этой территории соседями (балтами), Пилипенко утверждает, что согласно балцкой традиции они назвали западные земли Руси (где жили славяне) «Черной Русью», а восточные — «Белой Русью». У балтов черный цвет символизирует Запад, белый — Восток. Сначала, как считает Пилипенко, эти термины использовались в чисто географическом смысле. Позже, когда возникли локальные отличия в разговорном языке и традиционной культуре восточнославянского населения, названия «Черная» и «Белая» Русь, по всей вероятности, стали обозначать два ареала белорусской этнической территории и символизировать этнографические отличия между ее западной и восточной частями. Эти названия сохранялись до конца XVIII в., пока существовало Великое княжество Литовское. После его ликвидации термин «Чёрная Русь» постепенно перестал употребляться, а термин «Белая Русь» закрепился за всей этнической территорией, приняв в русском языке свою западноевропейскую форму — Белоруссия. В белорусском языке сохранилась прежняя, восточнославянская форма — Беларусь. 
 

3. Фарміраванне  беларускай народнасці. 
 

Народность — это историческая общность людей, основанная на единстве территории, языка, культуры и некоторой общности хозяйственной жизни. Она характеризуется также наличием самоназвания, этнического сознания, особенностями психологического склада. Будучи исторической категорией, народность приходит на смену роду и племени и предшествует нации. Каждая из этих этносоциальных форм является определенной ступенью формирования этноса — устойчивой общности людей, которая складывается на определенной территории и характеризуется единством языка, быта, культуры, черт психики и самосознания, отраженных в одном названии и представлениях о единстве происхождения.
Нет четкого общепризнанного мнения у исследователей и по вопросам формирования племенных союзов, которые составили основу белорусского, русского и украинского этносов. Одни предполагают, что в результате интенсивного освоения славянами территории Беларуси, где ранее жили балты, в VII-IХ вв. сложились этнично близкие между собой племенные союзы: кривичи, дреговичи, радимичи, частично волыняне. На их основе образовался старобелорусский этнос. Он компактно располагался в Верхнем Поднепровье, Подвиньи, Понеманьи. В его формировании приняли участие представители некоторых других этнических образований, среди которых ятвяги и некоторые другие балтоязычные племена.
Границы белорусского этноса, который складывался на протяжении веков, приблизительно в полтора раза превышают территорию современной Беларуси.
Предки восточных славян, которые расселились в Припятском? Полесье, ассимилировали балтские племена. В результате на территории, которую занимали приднепровские балты, возникли восточнославянские племена дреговичи, кривичи, радимичи — предки современных белорусов. На территории, где раньше жили иранские племена, расселились поляне, древляне, северяне, волыняне — предки современных украинцев. Ассимиляция финоугорских племен привела к возникновению новгородских славен, вятичей, частично верхневолжских кривичей — предков современных русских.
Сторонники другой точки зрения представляют себе эту картину несколько иначе. Во-первых, они считают, что сторонники вышеизложенной гипотезы преувеличивают роль балтов в этногенезе белорусов. Другое дело, отмечают они, Среднее Понеманье, где балты составляли значительную часть населения еще на начало II тысячелетия. В славянизации этих земель значительная роль принадлежит волынянам, дреговичам, в меньшей степени—древлянам и кривичам. Признавая, что основу старобелорусского этноса составляли кривичи, дреговичи, радимичи и, в меньшей степени, волыняне, и что общая территория их расселения превышала границы современной Беларуси, они считают, что нет оснований утверждать, что превышение это было в 1,5 раза. Далее указывается, что как часть волынян (большинство которых участвовало в этногенезе украинцев) приняла участие в формировании белорусов, так и часть дреговичей — в этногенезе украинцев. Радимичи в равной степени участвовали в формировании белорусов и одной из групп русского этноса. Кривичи сыграли большую роль не только в формировании белорусов, но и в становлении северо-западной части русского этноса. V-VIII  в. н.э.
Формирования народности складывались и развивались  особенности духовной белорусской культуры, в частности устно-поэтическое народное творчество. В это время возник и расширился новый эпический жанр — исторические песни и сказания о наиболее близких и волнующих народ событиях. Их темой была борьба белорусского народа с иноземными завоевателями. Несмотря на суровые преследования и запреты церкви, которая стремилась искоренить остатки язычества, широкое распространение получила обрядовая поэзия, связанная с важнейшими вехами в жизни человека. Наряду с обрядовыми песнями в XIV — XVI вв. в Белоруссии были широко известны лирические песни на социальные и семейно-бытовые темы, пословицы,  поговорки, загадки.
Главную роль в ее формировании играли экономические связи. На основе торговых связей складывалось более-менее тесное, хотя и недостаточно прочное территориальное единство белорусских земель. Консолидации этнической территории содействовали также мероприятия по централизации верховной власти в ВКЛ и выработке единого законодательства. Кроме политических, экономических и юридических факторов, этноконсолидирующую функцию играл также и конфессионный фактор. До середины XVI в. большинство населения Белоруссии исповедовало православие. Перечисленные факторы содействовали развитию других этнообразовательных процессов в формировании белорусское го этноса, в первую очередь, выработке единства языка и культуры.
В формировании белорусского этноса приняли участие отдельные группы западнославянского (польского), балтского и тюркского населения. Но его основу составляло восточнославянское население, а не восточнославянские группы, которые были только дополнительным компонентом этой этнической общности, внесшей сравнительно небольшой вклад в формирование лексического фонда белорусского языка. Он трансформировался из общеславянского древнерусского языка. Его быстрому распространению закреплению на всей этнической территории Белоруссии содействовало то, что он был официальным государственным языком ВКЛ, куда входили белорусские земли.      Одновременно с формированием белорусского языка в XIV — первой половине XVI в. шел процесс нивелировки материальной и духовной культуры белорусского народа. Наибольшее количество новоформирований в области культуры относится к XV —XVI;В это время возникли и расширились новые формы и способы обработки земли, организации земледелия. Социально-экономические условия развития, климатические особенности, традиции, полученные в наследство от предков, породили характерные  только для белорусов типы поселений: местечки, фольварки, застенки, околицы и т.д.
В XIV — первой половине XVI в. появилась характерная белорусская народная одежда, своеобразная национальная кухня. В процессе формирования народности складывались и развивались  особенности духовной белорусской культуры, в частности устно-поэтическое народное творчество. В это время возник и расширился новый эпический жанр — исторические песни и сказания о наиболее близких и волнующих народ событиях. Их темой была борьба белорусского народа с иноземными завоевателями. Несмотря на суровые преследования и запреты церкви, которая стремилась искоренить остатки язычества, широкое распространение получила обрядовая поэзия, связанная с важнейшими вехами в жизни человека. Наряду с обрядовыми песнями в XIV — XVI вв. в Белоруссии были широко известны лирические песни на социальные и семейно-бытовые темы, пословицы,  поговорки, загадки.
В ХIII-ХVI вв. ускорился процесс этнической консолидации, создания предпосылок для возникновения белорусской народности. Как и в других странах, он был длительным, специфичным и развивался в своеобразных исторических условиях. Начало ему было положено ещё в период существования союзов племен и создания на территории Беларуси Полоцкого, Туровского, Смоленского и других княжеств. Однако при натуральном характере производства и слабости политического объединения население отдельных территорий на долгое время сохранило ряд особенностей в языке, обрядах, культуре и хозяйственном укладе. Возникшая угроза со стороны крестоносцев и монголо-татар, дальнейшее социально-экономическое развитие ускорили процессы централизации и обусловили вхождение белорусских земель в состав Великого княжества Литовского, в рамках которого  к XVI в. и завершилось формирование белорусской народности.
     Она создавалась в пределах территории, на которой проживали потомки дреговичей, днепродвинских кривичей, радимичей, частично северян, древлян и волынян. Рядом с ними в состав белорусской народности вошли иноязычные элементы, особенно из числа литовцев, ятвягов и татар. Этому в немалой степени способствовала славянская колонизация, которая растянулась на несколько веков и проходила постепенно. В результате на широкой территории, распложенной между Припятью на юге и Западной Двиной на севере, Неманом на западе, Днепром и Сожжем на востоке к XIV в. сформировалась этническая территория белорусской народности. В образовании белорусской народности важную роль сыграл социально-экономический фактор. Оставаясь в своей основе натуральным, хозяйство постепенно втягивалось в товарно-денежные отношения. На территории Беларуси крепли экономические связи, создавались предпосылки для образования единого внутреннего рынка. Начавшееся экономическое оживление способствовало преодолению локальной замкнутости отдельных территорий, вело к тому, что вокруг городов создавались своеобразные хозяйственные центры. По мере расширения их экономического значения, что было связано с предоставлением городам Магдебургского права, усиливалась их роль как важнейших центров политической и культурной жизни народа.
Процесс становления и развития белорусской народности был продолжительным. Это было связано с тем, что вхождение белорусских земель в состав Великого княжества Литовского растянулось на несколько столетий. Политическое объединение способствовало взаимному общению и слиянию различных этнических элементов, на основе которых формировался белорусский народ. Однако Великое княжество Литовское не было централизованным государством, и многие белорусские земли пользовались в его составе определенной самостоятельностью. Действуя по принципу «мы (т.е. господарь) старины не нарушаем, а новины не вводим», первые великие литовские князья сохранили до определенного времени автономию за Полоцкой, Витебской и Смоленской землями. Аналогичными правами владели Кобринское, Слуцкое и другие удельные княжества. Федеративный характер государства до известной степени сохранял феодальную раздробленность и не мог не задержать этническую консолидацию. Тем не менее, процесс формирования белорусской народности продолжался.
Положительное влияние на него оказало развитие сословно-классовой структуры феодального общества. В ХIV-ХVI вв. завершилось формирование основных сословий белорусской народности. Окончательно сложилось сословие шляхты. К господствующим слоям общества относились также православное и католическое духовенство, зажиточные ремесленники, купцы. Основную же массу населения представляли крестьяне и ремесленники-бедняки, которые и составили основное ядро формировавшейся белорусской народности.
Становление и развитие белорусской народности проходило в сложной международной обстановке. Необходимость совместного противостояния народов Великого княжества Литовского вначале против агрессии крестоносцев и монголо-татар, а затем — Московского княжества, способствовала объединению белорусских земель и развитию чувства национального самосознания.
Усилившиеся процессы централизации, преодоление феодальной раздробленности, борьба с внешними врагами вели к ликвидации локальной замкнутости отдельных территорий. В связи с этим усиливались тенденции к взаимному общению, что расширяло культурные связи, стирало языковые особенности. Специфические черты белорусского языка возникают уже в XIII в. В ХIV-ХV вв. они начинают появляться в памятниках литературы и государственных актах.
Характерными чертами белорусского языка были «дзеканье», «аканье», твердое «р» т.д. Рядом с этими фонетическими чертами формировавшегося языка складывались морфологические и лексические особенности. В XVI в. белорусский язык становится государственным. Статут Великого княжества Литовского 1588 г. объявил «русский» (белорусский) язык официальным государственным языком. Что же касается церковнославянского языка, то сфера его распространения сузилась, и он стал «употребляться» только во время церковной службы.
Важную роль в формировании белорусской народности сыграл религиозный фактор. В эпоху средневековья, когда религия занимала господствующее положение в общественном сознании, он имел определяющее значение в этническом развитии. Подавляющее большинство белорусского населения оставалось православным. Даже среди шляхты белорусского происхождения удельный вес католиков первой половине XVI в. был незначительным. Распространившиеся затем Реформация и Контрреформация, усиливающееся стремление уравняться в правах с польской шляхтой привели белорусских феодалов в лоно католицизма. Основная же масса населения оставалась православной, а с 1596 г. — униатами, что способствовало сохранению и развитию языковых, культурных традиций, формировало чувство национального самосознания. Постепенно сложился менталитет белорусского народа, для которого были характерным и национальная и религиозная толерантность, гостеприимство, доброта, мягкосердечность, мудрость, совестливость, трудолюбие. Духовные качества белорусского народа, его мудрость и жизненный опыт начали отражаться в обычаях и обрядах, фольклоре, песенном, хореографическом и музыкальном искусстве.
Разложение первобытного общества на территории Белоруссии совпало по времени с заселением ее славянами. Славяне привито на территорию Белоруссии из Висло-Одерского междуречья в VI — VII вв. н. з. Расселяясь, они ассимилировали балтов. На территории Белоруссии осели три группы (союза) восточнославянских племен: в верховьях Днепра и бассейне Западной Двины — кривичи (полочане), в бассейне реки Припять — дреговичи, между Днепром и Сожем — радимичи. Позже они составили основу белорусской народности.
На сегодняшний день в исторической литературе нет единого мнения о времени и путях расселения славян на территории Белоруссии. Еще недавно считалось, что славяне пришли с Юга, из лесостепных районов Украины, а прародиной их был Балканский полуостров. Примерно десять лет назад эта точка зрения преобладала в школьных и вузовских учебниках. Но когда было доказано, что местопребыванием славян накануне их расселения на территории Белоруссии, Украины и России было Висло-Одерское междуречье, то некоторые историки и археологи начали утверждать, что славяне пришли на территорию Белоруссии с Запада и Юго-запада и что через Белоруссию прошли почти все группы восточнославянских племен. Закрепились же на её территории только кривичи, дреговичи и радимичи. Но такое представление, на наш взгляд, является ошибочным, ибо остается открытым вопрос, почему же не осели восточнославянские племена западной Белоруссии, где условия для жизни людей были более благоприятные, чем там, куда пошли славяне. Такое представление о путях расселения славян не дает ответа и на вопрос, как здесь, в Западной Белоруссии, в условиях интенсивного движения славян, еще долгое время обитали балтские племена, а славяне освоили эти территории только в XI — ХП вв. Нам кажется, что более правдоподобной является концепция доктора исторических наук, профессора Э.М.Загорульского, который утверждает, что славянские племена, начавшие движение из Висло-Одерского  междуречья в юго-восточном направлении (в лесостепные районы Украины), были отсечены от основной массы славянства германо-кельтскими племенами, двигающимися более энергично в том же направлении. Отсеченную группу германо-кельты раскололи на две части. Одна из них была оттеснена на Балканский полуостров, где позже сформировалась группа южнославянских племен (сербы, хорваты, боснийцы, македонцы, черногорцы, словены и болгары). Другая часть славян поселилась на северо-западе  Украины и в южных районах Белоруссии (р. Припять). В VI —вв. славяне отсюда никуда не двигались. Здесь они сформировались как восточное славянство, здесь сформировалась и древнерусская народность — Русь, давшая потом название образовавшемуся славянскому государству — Киевской Руси. В IX в., когда славяне значительно окрепли и в силу демографического роста им стало тесно на занятой территории, они приступили к освоению близлежащих земель (балтов, фино-угров, ирано-тюрков).
Впереди двигались вооруженные славянские дружины. Продвигаясь по рекам, они строили на своем пути укрепленные городища, многие из которых впоследствии стали городами. Вслед за вооруженными дружинами шло земледельческое население, ассимилируя местных аборигенов, в частности балтов. О том, что именно таким путем шло расселение славян на территории Белоруссии, свидетельствует освоение ими Понеманья и Побужья в XI — ХII вв. Славяне в районах своего расселения частично вытеснили балтов, частично уничтожили, а оставшихся ассимилировали. В некоторых местах и славяне были ассимилированы балтами. Но в итоге победила славянская стихия. Это можно объяснить тем, что славяне на несколько столетий опережали по своему развитию балтов. Эти процессы продолжались довольно долго, на протяжении нескольких столетий. 

Заключение 

В результате «великого переселения народов» славяне разделились на три большие группы: южную, западную, восточную. Славянские племена, которые поселились на Балканском полуострове, стали предками современных югославянских народов — болгар, сербов, хорватов, словенцев, македонцев, черногорцев. Западнославянские племена вместе с населением, проживавшим на берегах Вислы, стали предками польского, чешского, словацкого народов. Почти одновременно с западными и южными славянами выделилась третья группа — восточные славяне, предки современных белорусов, русских и украинцев.
О том, как и когда расселялись славяне на территории Беларуси, письменных источников почти не сохранилось. Поэтому до настоящего времени не стихают научные споры, имеют место различные точки зрения, различные гипотезы по всем этим вопросам. Основные данные, если не считать кратких сведений о расселении славян в «Повести временных лет», ученые черпают из археологических источников.
Развитие этнического самосознания привело к тому, что в XVI в. белорусскими землями закрепились названия «Литва» и «Русь». Последнее постепенно вытесняется названием «Белая Русь», которое охватило земли, расположенные в бассейнах Западной Двины и Днепра. Оно широко применялось в полемических произведениях, было известно польским писателям, дипломатам Тевтонского ордена. При Иване III название стало обычным явлением в отношениях между Москвой и Великим княжеством Литовским.
Белорусская культура в XIV—первой половине XVI в. достигла значительных успехов. Они свидетельствовали о творческих способностях белорусского народа, сумевшего создать в трудные времена богатые культурные ценности. В указанный период сложились и все основные признаки, характеризующие народность, которая формировалась на территории современной Белоруссии. 

Литература 

Ковкель И.И., Ярмусик Э.С.
История Беларуси с древнейших времен до нашего времени. — Мн.: «Аверсэв», 2000.  

История Беларуси: Полный курс: Пособие для старшеклассников и поступающих в вузы / Ю.Л. Козаков (и др.) Под ред. проф. О. А. Яновского и доц. А.Г. Кохановского. - Мн.: Юнипресс. 2006. (Серия «История») 

Гісторыя знешняй палітыкі Беларусі: Вучэб. дапам. для студэнтаў фак. міжнар. адносін: У 2 ч. Ч. 1. Ад пачаткаў дзяржаў-насці да канца XVIII ст. / У. Е. Снапкоўскі. - Мн.: БДУ, 2003. -281 с. 

Нарысы гісторыі Беларусі. У. 2-х ч. Ч. 1. М. П. Касцюк, У. Ф. Ісаенка, Г. В. Штыхаў і інш.— Мн.: Беларусь, 1994.—527 с: іл. 
 

5. Гісторыя Беларусі: У 2 ч. Ч. 1. Ад старажытных часоў - па   люты 1917 г.: Вучэб. дапам. /Пад рэд. Я.К.Новіка, Г.С.Марцуля. -Мн.: Універсітэцкае, 1998.
Аўтары: Я.К.Новік, Г.С.Марцуль, І.Л.Качалаў, Л.Я.Антонава, В.Э.Загарульская, З.І.Зуева, В.У.Лютава, Н.Я.Новік, У.Я.Парфянкоў, В.А.Цяплова 
 

 


1. Вытокі беларускага  этнасу. Тэорыі паходжання  беларусаў. 

Гісторыя народа пачынаецца з геаграфіі яго краіны. Народ жыве на зямлі, якая з'яўляецца адметнай прыроднай адзінкай. Геаграфічныя асаблівасці краіны ў вялікай меры даюць кірунак гістарычнаму развіццю народа, асабліва ў старажытныя часы, калі гісторыя і геаграфія выступаюць у надзвычай шчыльнай сувязі. Гэта тлумачыць неабходнасць кароткага апісання істотных рысаў тэрыторыі Беларусі як асобнай геаграфічнай супольнасці і іх сувязі з гістарычным, асабліва знешнепалітычным развіццем краіны і народа.
Беларусь займае тэрыторыю на захадзе Усходне-Еўрапейскай раўніны, знаходзіцца ў геаграфічным цэнтры Еўропы, на водападзеле Чорнага і Балтыйскага мораў. Сярэдзіннае становішча рабіла Беларусь месцам, дзе сустракаліся, супрацоўнічалі і ўваходзілі ва ўзаемную варожасць і барацьбу інтарэсы спачатку Поўначы і Поўдня, а пасля - Захаду і Усходу, што істотна абцяжарвала гістарычны лёс беларускага народа. Са старажытных часоў па ўсім перыметры рассялення продкаў беларусаў.
Этнас, этнічная супольнасць (ад грэч. народ) — устойлівая супольнасць людзей, якая склалася гістарычна на пэўнай тэрыторыі, мае агульную мову, культуру, побыт, псіхалагічныя рысы і самасвядомасць. Асноўныя гістарычныя формы этнасу — род, племя, народнасць, нацыя — характарызуюцца і пэўнымі сацыяльна-эканамічнымі асаблівасцямі. Галоўныя прыкметы этнасу - мова, самасвядомасць, культура, побыт, псіхіка і інш. — змяняюцца з цягам часу не так істотна, як сацыяльна-эканамічныя адносіны, якія адпавядаюць пэўнай гістарычнай ступені развіцця. На паняцці "этнас" грунтуецца значная частка этнаграфічнай і іншай навуковай тэрміналогіі — этнагенез, этнонім і інш.
Адной з галоўных прыкмет этнасу з'яўляецца этнічная тэрыторыя — тэрыторыя  кампактнага рассялення пэўнага  народа. Этнічная тэрыторыя - гэта не толькі сфера пражывання, але і жыццёвая аснова, што абумоўлівае спецыфіку гаспадарчых заняткаў і вытворчай культуры, жывіць канкрэтнымі вобразамі духоўныя скарбы народа, яго мову і фальклор. Мова народа з'яўляецца спецыфічным сродкам захавання і перадачы яго сацыяльнага вопыту, культурных традыцын. Праз мову рэалізуецца пераемнасць розных пакаленняў і гістарычных эпох.
Гісторыя  фарміравання беларускага этнасу вывучаецца на падставе звестак з розных навук - лінгвістыкі, археалогіі, этнаграфіі, антрапалогіі, тапанімікі і інш. Даследаванне праблемы этнагенезу беларусаў з'явілася вынікам выкарыстання спецыфічных крыніц, правядзення складаных і доўгіх пошукаў, параўнання высноў розных навук.
Этнічную  гісторыю Беларусі ўмоўна можна падзяліць  на два перыяды. Першы —даіндаеўрапейскі перыяд. Яго храналагічныя рамкі: 40 тыс. гадоў да н.э. -3-2 тыс. гадоў да н.э. Даіндаеўралейскі перыяд характарызуецца панаваннем такіх форм гаспадаркі, як паляванне, рыбалоўства, збіральніцтва. Ён супадае з каменным векам, калі адбылося засяленне чалавекам тэрыторыі сучаснай Беларусі.
У навуковай  літаратуры маецца некалькі пунктаў  гледжання наконт часу з'яўлення  на сучаснай беларускай тэрыторыі першых людзей. Адны даследчыкі лічаць, што  гэта адбылося 100 тыс. гадоў таму (сярэдні  палеаліт калі на беларускія землі прыйшоў неаядэрталец, творца мусцьерскай стадыі палеаліту, і тут працягваўся працэс антрапагенезу, фарміравання самога чалавека. Прыкладна ў канцы сярэдняга палеаліту ў асноўным завяршылася фарміраванне чалавека сучаснага фізічнага тыпу — неаантрапа (краманьёнца). Другія лічаць, што першыя людзі на беларускіх землях з'явіліся 40 тыс. гадоў таму, у верхнім палеаліце, падчас існавання чалавека разумнага (Ноmо zаріеns),  калі працэс антрапагенезу ўжо завяршыўся.
У Бердыжы  і ў Юравічах знойдзены тыповыя  прылады і рэшткі фауны верхняга палеаліту. Сёння мы маем некалькі абсалютных дат палеалітычных помнікаў Беларусі, атрыманых метадамі радыекарбоннага датавання. Матэрыялы з Бердыжа далі дзве даты — 23 і 15 тыс. гадоў таму. Юравіцкая стаянка датуецца 26 тыс. гадоў таму. Гэта пакуль што самыя раннія даты, звязаныя са з'яўленнем чалавека на тэрыторыі Беларусі. Яны не выходзяць за рамкі верхняга палеаліту, і з іх трэба сёння пачынаць гісторыю Беларусі.
Насельніцтва  ў палеаліце было нешматлікім. На кожнай стаянцы жыло ў сярэднім па 25 чалавек. На вядомыя нам Бердыжскую і Юравіцкую стаянкі прыходзілася 50 жыхароў. Але мы не ведаем дакладна, колькі было такіх стаянак. Мабыць, няшмат.
Умовы для жыцця людзей былі цяжкія. На поўначы Беларусі ста-яў ляднік, клімат быў халодны (арктычны), расліннасць - бедная,
характэрная для арктычнай тундры. Каб выжыць у надзвьгчай суровых умовах прыледніковай  зоны, старажытны чалавек вымушаны быў навучыцца здабываць агонь, будаваць прымітыўнае жыллё, валодаць спосабамі палявання на буйных жывёл. Тады на тэрыторыі Беларусі вадзіліся маманты, алені, дзікія коні, насарогі, быкі, зубры. Вадаёмы былі царствам вадаплаваючых птушак.
Раскопкі  Бердыжскай і Юравіцкай стаянак  паказалі, што ўжо тады існавала раннерадавая абшчына. Спажыванне было калектыўным. Ажыццяўлялася ўраўняльнае размеркаванне прадуктаў палявання 1 рыбалоўства паміж членамі абшчыны. Некалькі абшчын аб'ядноўваліся ў род. У яго склад уваходзілі ўсе сваякі па маці. Такі род называўся мацярынскім. Род быў уласнікам пэўнай тэрыторыі, вёў агульную гаспадарку, меў агульную маёмасць
Прыкладна 16 тыс. гадоў таму адбылося моцнае пахаладанне, і чалавек на доўгі час пакінуў  тэрыторыю Беларусі. Прыблізна 10 — 8 тыс. гадоў да н.э. закончыўся ледніковы  перыяд. Па меры таяння і адступлення  ледніка клімат рабіўся ўсё больш цёплым. Тэрыторыя Беларусі пакрывалася лесам. Пераходзячы з месца на месца, чалавек паступова рухаўся на поўнач. Быў вынайдзены лук, які змяніў характар палявання. Пачалося інтэнсіўнае асваенне новых тэрыто-рый. Гэту эпоху называюць мезалітам (сярэдні каменны, век, 8 -5 тыс. гг. да н.э.).
У мезаліце адбылося поўнае засяленне чалавекам  тэрытррыі Беларусі. Адзін са шляхоў засялення ішоў з паўднёвага ўсходу, з Рускай раўніны. Патомкі верхнепалеалітычнага насельніцтва занялі ў асноўным Усходнюю Беларусь - Верхняе Падняпроўе. Другі паток ішоў з поўдня па Дняпры, яго асноўнае насельніцтва рассялілася ў Сярэдняй Беларусі і Усходнім Палессі, а частка дасягнула паўднёвых раёнаў Заходне-Дзвінскага басейна і Панямоння. Трэцяя міграцыйная хваля распаўсюдзілася на паўднёва-заходнія раёны Беларусі і была звязана з рухам насельніцтва з Паўднёвай Польшчы. 1 нарэшце, чацвёртая група плямён прыйшла з Заходняй Еўропы цераз Полыпчу і рассялілася ў Заходняй Беларусі і суседняй Літве.
Як бачна, засяленне тэрыторыі Беларусі ў мезаліце ажыццяўлялася з розных месцаў і рознымі групамі насельніцтва, якія адносіліся да розных этнасаў. Рассяліўшыся кампактнымі групамі, яны ўтварылі сама меней чатыры культурна-гістарычныя вобласці. У этнічных адносінах Беларусь тады не ўяўляла адзінства.
На Беларусі вядома 120 мезалітычных стаянак, у тым  ліку на Палессі — 61. Агульная колькасць  насельніцтва складала прыкладна 4,5—6 тыс. чалавек. Асноўныя прылады працы  вырабляліся з крэменю, дрэва  або косці. Для жыцця і побыту людзей была характэрна радавая арганізацыя. Радавыя абшчыны аб'ядноўваліся ў плямёны. Супляменнікі мелі падобныя адзін да аднаго прыёмы апрацоўкі матэрыялаў, формы прылад, тыпы пабудоў, адзенне, звычаі. Таму на тэрыторыі аднаго племені археолагі знаходзяць аднолькавыя рэчы, якія адлюстроўваюць культурную супольнасць людзей гэтага племені. Такую агульнасць матэрыяльнай культуры называюць археалагічнай культурай.
У мезаліце ў далінах буйных рэк Беларусі жыло ўжо першае сталае (аўтахтоннае) насельніцтва. Былая адносная ізаляванасць плямён усё часцей парушалася. З'явіліся і больш складаныя прылады працы: крамянёвыя пласціны, сякеры, цёслы, разцы, скрабкі, скоблі. Памочнікам чалавека на паляванні стаў сабака. У гаспадарцы значнае месца займала рыбалоўства.
Вызначыць этнічную прыналежнасць старажытнага насельніцтва на тэрыторыі Беларусі ў палеаліце, мезаліце і на працягу болыпай часткі неаліту няма магчымасці. Мовы гэтага насельніцтва невядомы. Сляды іх не знойдзены. Разам з тым даныя археалогіі і гістарычнага мовазнаўства, у прыватнасці гідраніміі (старажытных назваў рэк, азёр), даюць магчымасць вызначыць этнічную прына-лежнасць некаторых груп мясцовага насельніцтва ў канцы каменнага веку. Прыкладна ў III тысячагоддзі да н.э. у Падзвінні і Падняпроўі з'явілася фіна-угорскае насельніцтва, а на-крайнім паўднёвым заха-дзе Папрыпяцця - невялікія групы індаеўрапейскага насельніцтва. Пачаўся паступовы пераход да вытворчай гаспадаркі - земляробства і жывёлагадоўлі. Гэты вялікі ў гісторыі чалавецтва гаспадарчы пераварот атрымаў назву неалітычнай ревалюцыі.
Другі, індаеўрапейскі перыяд этнічнай гісторыі Беларусі пачаўся ў бронзавым веку з часу рассялення на яе тэрыторыі індаеўрапейскіх плямён (3-2 тыс. гг. да н.э. - да нашага часу).
Прыкладна 3-2 тыс. гадоў да н.э. адбыўся дэмаграфічны выбух. На велізарных прасторах Еўропы - ад Рэйна на захадзе да верхняй і сярэдняй Волгі на ўсходзе, ад Прычарнамор'я на поўдні да Скандынавіі на поўначы - рассяліліся плямёны жывёлаводаў-вандроўнікаў — плямёны індаеўрапейскай моўнай групы.
Пытанне пра паходжанне індаеўрапейцаў, прычыны, час і шляхі іх вялікай міграцыі парознаму асвятляюцца ў навуковай літаратуры. Большасць вучоных зыходзіць з меркавання, што ўсе народы індаеўрапейскай сям'і маюць у сваёй аснове адзін народ, які прынята называць праіндаеўрапейцамі, а тэрыторыю, на якой яны жылі да міграцыі, — іх прарадзімай. Не толькі праіндаеўрапейцы, але і многія калісьці магутныя этнасы, такія як хеты, кельты, скіфы і іншыя, назаўсёды зніклі з гістарычнай карты планеты.
Існуе некалькі канцэпцый прарадзімы індаеўрапейцаў. У мінулым стагоддзі панавала канцэпцыя еўрапейскай прарадзімы (Паўночная Германія і Паўднёвая Скандынавія), сфарміраваная і абгрунтаваная нямецкімі вучонымі пад уплывам іх пангерманскіх настрояў. У больш позні час гэта канцэпцыя атрымала расісцкую афарбоўку і была ўзята на ўзбраенне фашысцкімі заправіламі Германіі. Адзінымі сапраўднымі патомкамі праіндаеўрапейцаў, без аніякіх прымесяў, "чыстымі" арыйцамі (арыямі называла сябе ў старажытнасці адна з усходніх індаеўрапейскіх груповак) былі аб'яўлены германскія народы.
Аднак гэта канцэпцыя не давала адказаў  на многія пытанні. Лінгвістычныя матэрыялы  паказвалі, што індаеўрапейцы з  даўніх часоў былі жывёлаводамі і  гэту форму гаспадаркі разнеслі па ўсім свеце разам са сваёй міграцыяй. У той жа час археалагічныя матэры-ялы сведчылі, што ў Паўночнай Еўропе жывёлагадоўля распаўсюдзілася пазней, чым, напрыклад, на Балканах, што ў Еўро-пе насельніцтва рухалася з поўдня на поўнач, а не наадварот.
Таму  ў канцы XIX - пачатку XX ст. шырокае распаўсюджанне атрымала балканская канцэпцыя, Яна ў многім давала адказы на тыя пытанні, на якія не адказвала канцэпцыя паўночнаеўрапейскай лакалізацыі праіндаеўрапейцаў. Былі прапанаваны і іншыя ідэі, якія разглядалі ў якасці прарадзімы індаеўрапейцаў паўднёвыя стэпы Усходняй Еўропы і значныя раёны Сібіры, што супярэчыць прынятым у навуцы ўяўленням аб тым, што пачатковая вобласць прарадзімы этнасаў не павінна быць вялікай.
У 70 —  пачатку 80-х гадоў савецкімі вучонымі, спецыялістамі па старажытных індаеўрапейскіх  мовах В.Івановым і Т.Гамкрэлідзе пра-панавана канцэпцыя пярэднеазіяцкай прарадзімы праіндаеўрапейцаў. Было высветлена, што праіндаеўрапейцы жылі на поўдні, сярод гор. Яны ведалі горныя леднікі, хуткія горныя рэчкі і горную расліннасць. Сярод вядомых ім звяроў былі леў і слон. Суседзямі праіндаеўрапейцаў былі семіцкія плямёны і картвельскія народы (продкі грузін). Гэтым самым выключаецца як паўночнаеўрапейская, так і балканская зона. Прарадзіма праіндаеўрапейцаў знаходзілася ў Пярэдняй Азіі. Кан-цэпцыя пярэднеазіяцкай прарадзімы праіндаеўралейцаў з'яўляецца найбольш абгрунтаванай вынікамі даследаванняў сумежных навук (археалогіі, этнаграфіі, тапанімікі і інш.). Яна мае шмат прыхільнікаў сярод спецыялістаў розных галін ведаў.
и т.д.................


Перейти к полному тексту работы


Скачать работу с онлайн повышением уникальности до 90% по antiplagiat.ru, etxt.ru или advego.ru


Смотреть полный текст работы бесплатно


Смотреть похожие работы


* Примечание. Уникальность работы указана на дату публикации, текущее значение может отличаться от указанного.